-H-

                    

haal-I: Hâl, durum, vaziyet.

      h. , 772

      h. -da, 198, 218, 312, 320, 440, 442, 584, 648, 776

      h. -dan, 776

      h. -ı, 128, 232, 280, 282, 314, 446, 576, 690

      h. -ıma, 60, 232, 434

      h. -ımı, 292, 442, 458

      h. -ımıza, 590

      h. -ına, 166, 194, 532

      h. -ında, 788

      h. -ından, 646

      h. -ını, 94, 102, 236, 266, 314, 424, 428, 596, 604

      h. -ıña, 236, 556, 574                            

      h. -ıñda, 28

      h. -ıñı, 672

      h. -ları, 180

      h. -larıñ, 800

haal-II: Ben (yüzdeki).

      h. , 82

      h. -ı, 530

haala-: Beğenmek, hoşlanmak.

      h. -anı, 396        

      h. -anook, 734       

      h. -anookmış, 142, 144

      h. -ap, 272, 658    

      h. -apdır, 500       

      h. -ardı, 692       

      h. -cak mı, 424   

      h. -dı, 692      

      h. -dım, 224, 646

      h. -mayaan, 112, 658

      h. -mayaanñı, 214   

      h. -mayaardı, 706   

      h. -maz, 272        

      h. -mazdı, 420      

      h. -sa, 526, 740

      h. -sın, 170, 464, 522

      h. -yaadım, 486

      h. -yaan, 24, 190, 198, 272

      h. -yaas, 132

haalam (<  haalı hem): Halı da.

      h. , 130

haalan-: Beğenilmek, hoşlanılmak, hoşa gitmek.

      h. -mayaan, 112     

haalat: Vakit, zaman, an.

      h. -da, 100

haaldan düş-: Güçten düşmek, gücünü kaybetmek.

      h. d.- , 776

haalı: Halı.

      h. , 126, 132, 366, 428, 530, 548     

      h. -da, 268

      h. -dı, 114

haalıçı: Halıcı, halı dokuyan.

      h. , 266                                                          

haalııs: Halis, katışıksız, saf.

      h. , 78, 660, 768

haalsız: Hâlsiz, güçsüz, mecalsiz.

      h. , 584  

haam: Deri.

      h. , 634, 686

      h. -ına, 36

haam hıyaal: Ham/kuru hayal, boş arzu. 

      h. h. , 270, 440, 526, 646, 770, 786

haan-I: 1.  Han, hakan. 2.  Birine sevgiyle hitap ederken söylenen söz.

      h. , 186, 188, 422, 496, 498, 642, 650, 736, 740, 742, 786

      h. -a, 496, 498

      h. -ı, 186, 292, 294, 494, 736, 744, 784

      h. -ımız, 496

      h. -ıñ, 100, 498, 736, 782, 784, 786, 788

      h. -ıña, 498

      h. -ıñıza, 498

haan-II: Sofra; genellikle tekerlek biçiminde olan, üzerinde yemek de yenilebilen ayaklı hamur tahtası.

      h. , 666

haana: 1.  Mecra, yatak, yuva, hane, göz. 2.  Kozanın bir parçası, gözü, hanesi, yuvası (pamuk).

      h. , 80

      h. -a, 36

      h. -anı, 396  

      h. -dan, 36  

      h. -sı, 596  

      h. -sın, 36  

      h. -sından, 98

      h. -sını, 394 

haanım: Hanım, bayan.

      h. -lañ, 562

haanımaan: Devlet, zenginlik, mal mülk.

      h. -ımız, 176

haanlık: Hanlık.

      h. , 748

haantamaa: Bir şey bekleme, beklenti içinde olma, umma.

      h. , 216

      h. -mı, 790

haar-I: Diken.

      h. , 442

haar-II: Değersiz, aşağı, hor.      

      h. bol-: Değeri gitmek, gözden düşmek, 522, 600

      h. et-: 1.  Hafife almak, küçümsemek. 2.  Hiçe saymak, görmezden gelmek, 8, 36, 194, 396, 424, 504, 764

haarla-: Küçük düşürmek.

      h. -masın, 460

haarlan-: Hiçe sayılmak, görmezden gelinmek.

      h. -an, 220

haas: Çok, pek, daha, iyice.

      h. , 108, 126, 308, 342, 372, 382, 414, 420, 664, 668, 690, 712, 728, 732, 744

haasam (<  haas hem): Daha da, çok da.

       h. , 326

haasıl: Ürün, mahsul.

      h. , 396, 414, 520, 616, 654, 656, 658, 660

      h. -a, 664                   

      h. -am, 658                  

      h. -ı, 250, 396, 464, 522, 740

      h. -ıñ, 38, 716              

haasıllı: Velût, verimli.

      h. , 398                   

haatııra: 1.  Hatır. 2.  Anı, hatıra.

      h. , 420

      h. -sın, 306

      h. -sına, 256, 420

haatıırcem: Sakin, dingin, telâşsız, endişesiz.

      h. bol-: Sakin olmak, endişelenmemek, 256, 554, 622, 686

haatır: 1.  Hatır, gönül. 2.  Saygı, hürmet.

      h. -ı, 796

      h. -ına, 106

      h. -lı, 672

      h. et-: Hürmet etmek, saygı göstermek, 672

haayat: Avlu, duvarla çevrilmiş bahçe.

      h. -(d)ı, 548

      h. , 178, 558

      h. -lar, 178  

      h. -ları, 178 

      h. -larıñ, 24 

      h. -lı, 266   

haayın: Hain.

      h. , 766, 774, 796, 798

haayınlık: Hainlik.

      h. , 300

haayış: İstirham, rica, temenni.

      h. , 498, 702

      h. -a, 534   

      h. -ı, 644   

      h. -ım, 484  

      h. -ıñı, 398 

      h. et-: Rica etmek, 112

habar: Haber.

      h. , 10, 168, 300, 474, 560

      h. -dan, 710      

      h. -ı, 62, 270, 570  

      h. -ım, 626       

      h. -ıñ, 300       

      h. -ları, 66      

habar al-: Haber almak, bilgilenmek.

      h. a.- , 112, 448, 646, 684, 798

habar ber-: Haber/bilgi vermek, bildirmek, bilgilendirmek.

      h. b.- , 58, 208, 302, 744

habarçı: Muhabir.

      h. , 300       

      h. -sı, 300     

habardaar: Haberdar, haberli, bilgili.

      h. bol-: Haberdar olmak, bilgisi olmak, 710      

habar gat-: Birine bir şey demek/söylemek.

      h. g.- , 698, 790

habarlı: Haberli, haberdar.

      h. , 62, 418   

haç: Haç.

      h. -ından, 782

haçan: Ne zaman.

      h. , 112, 134, 206, 210, 326, 360, 412, 432, 446, 524, 598, 614, 686, 730, 734

      h. -a, 740, 742

      h. -da, 492

hak-I: 1.  Doğru, gerçek, hak, hakikat. 2.  Doğrusu.

      h. , 38, 120, 364, 476, 500, 504, 508, 590, 690, 696, 700, 716, 746, 796

      h. -dır, 420            

      h. -ı, 300, 572, 762, 778

      h. -ım, 254, 318, 480

      h. -ımı, 712          

      h. -ımız, 762        

      h. -ından, 798       

      h. -ıñ, 62, 336      

      h. -ıña, 520         

hak-II: Pay, ücret, hak.

      h. , 588

Hak-III: Allah, Hak.

      H. , 12, 684

hak ayt-: Doğru söylemek.

      h. a.- , 592, 706, 746

hakda: Bkz hakında.

      h. , 44, 124, 142, 196, 202, 212, 214, 218, 232, 268, 298, 314, 402, 412, 414, 424, 442, 450, 454, 490, 564, 586, 706, 718, 728, 730

      h. -dır, 442            

      h. -akı, 124          

hak heşdeksiz: Parasız pulsuz.

      h. h. , 686

hak hukuuk: Hak hukuk.

      h. h. -sız, 718

hakııkat: Hakikat, gerçek.

      h. , 244, 386, 714

      h. -a, 300, 410, 518, 520

      h. -ı, 140, 446, 620, 696, 706

hakııkı: Hakikî.

      h. , 78, 320, 562, 796

hakında: 1.  Hakkında. 2.  Konuda, konusunda.

      h. , 104, 208, 256, 386, 438, 442, 500, 512, 576, 644, 734, 744

      h. -akı, 500

hakından çık-: Hakkından gelmek, cezasını vermek.

      h. ç.- , 798

hakla-: Ödemek, hakkını vermek, yerine getirmek.

      h. !, 212      

      h. -ap, 8      

      h. -ğın, 12    

      h. -sın, 30, 540

      h. -yaan, 256  

haklı: 1.  Hak eden, haklı. 2.  Lâyık.

      h. , 312, 412

haksız: Parasız, ücretsiz.

      h. , 566

hak söz: Doğru söz.

      h. s. , 240, 302, 306, 384, 506, 510, 576, 600, 644, 710, 794

halaal: 1.  Helâl. 2.  Saf, temiz. 3. Gerçek, doğru, hakikî. 4. Kanunî.

      h. , 30, 256, 320, 348, 504, 510, 520, 644, 664

      h. -dır, 650

      h. -ı, 646 

      h. -mı, 508

halaas: Halâs, kurtulma, kurtuluş.

      h. , 264, 266, 500, 794

      h. edil-: Kurtarılmak, 24

      h. et-: Kurtarmak, 48, 260, 348, 726, 754

halat: Elbise.

      h. , 604

halha: İşte.

      h. , 268, 324

halııpa: 1.  Usta. 2.  Üstat. 3. Dost, ahbap, arkadaş.

      h. , 72, 74, 358, 382, 668

      h. -am, 300, 394, 758

      h. -ama, 60         

      h. -anıñ, 58        

      h. -añ, 358         

      h. -sını, 692      

halk: Halk.

      h. , 360, 500, 752

      h. -a, 144, 384, 622, 696, 716, 764

      h. -am, 380

      h. -ı, 384                                                

      h. -ım, 14, 470, 772                                     

      h. -ıma, 470                                             

      h. -ımıñ, 60, 120, 256                                   

      h. -ında, 484                                            

      h. -ını, 422, 780                                        

      h. -ıñ, 58, 60, 62, 136, 210, 360, 416, 466, 470, 718, 796

halka: Halka, çember.

      h. -a, 708

      h. -sın, 276, 648

      h. -sına, 478

halk komissarı: Halk komiseri.

      h. k. , 778

hallaan at-: Sallanmak, yalpalamak.

      h. a.- , 450

hallaanla-: Sallanmak, yalpalamak.

      h. -yaan, 456

hallaanlat-: Sallamak.

      h. -(d)ıp, 356

halta: Çuval, torba.

      h. , 352

      h. -amıñ, 740

      h. -sını, 560

halt haltına çıda-: Harıl harıl çalışmak.

      h. h. ç.- , 604

halva: Helva.

      h. , 580

      h. -anı, 578, 580

hamaala: Sanki, sözde, güya.

      h. , 126, 162, 422, 428, 448, 552, 600

hamaana: bkz. hamaala.

      h. , 542, 720, 772

hamıırmaaya: Maya, hamur mayası.

      h. -sı, 96

hamıır yuğur-: Hamur yoğurmak.

      h. y.- , 560

hammaam: Hamam.

      h. , 666

      h. -dan, 768

hancar: Hançer.

      h. , 126, 146, 586

      h. -ı, 576

Hanğulı: Kişi adı.

      H. , 656, 660, 662, 664, 666

Hanhovuz: Göl/yer adı.

      H. , 530, 658

hanı-I: Hani, nerede.

      h. , 26, 108, 186, 402, 548, 574, 582, 696, 722, 726 

hanı-II: Hadi, haydi.

      h. , 628, 744, 770, 780, 786

Hanoy: Yer adı.

      H. -da, 190

hapa: Pis ve bulanık su; çirkef.

      h. , 450

haraaba: Enkaz, harabe, yıkıntı.

      h. -anı, 26

      h. -lañ, 24

haraam: Haram.

      h. , 362

      h. -mı, 508

      h. bol-: Haram olmak, 28

haraap: Harap, perişan, yorgun, bitkin.

      h. , 596

harasaat: Fırtına.

      h. , 558

haray: Yardım.

      h. et-: Yardım etmek, 388, 764

harbıı: 1.  Askerî. 2.  Savaş.

      h. , 710, 760, 772, 784, 792

      h. -dı, 704

harbıı kasam: Askerî yemin, asker yemini.

      h. k. , 704, 726

harç: Masraf.

      h. -(c)ı, 588, 658

harçlan-: Yıpranmak.

      h. -yaar, 346

har gulak: Eşek kulaklı.

      h. g. , 726

harııt: Mal.

      h. , 196, 226, 548

harman: Harman.

      h. , 36

      h. -da, 128, 740

      h. -ımız, 658

harp: Harf.

      h. -ı, 346

harsıdünyää (TDS. harsıdünyä): Aç gözlü.

      h. , 624

hasaa: Asa, baston.

      h. -lı, 10, 266, 640

      h. -m, 174

hasaaba al-: Hesaba almak, hesaba katmak, dikkate almak.

      h. a.- , 126

hasaabat ber-: Brifing vermek, bilgi vermek.

      h. b.- , 60

hasaabında: Değerinde, mesabesinde.

      h. , 664

hasaap: Hesap.   

      h. -(b)a, 126

      h. , 124, 278

      h. -da, 740

      h. -dan, 80

      h. et-: Hesap etmek, düşünmek, tasarlamak, 614, 788, 794

hasaapla-: Hesaplamak.

      h. !, 354

      h. -an, 60

      h. -ap, 316

hasaaplı: 1.  Hesaplı, sayılı. 2.  Hesaplı, ayarlı.

      h. , 542, 784

hasaapsız: Hesapsız, sayısız.

      h. , 240

hasam (<  has hem): Daha da.

      h. , 326

hasrat: Üzüntü, keder, acı.   

      h. -ınıñ, 572

hasratlı: Acıklı, hazin.

      h. , 474

hassa: Hasta.

      h. , 496

      h. bol-: Hasta olmak, hastalanmak, 386

haşar: Pislenen kanalları/arkları temizleme işi.

      h. , 560

haşla-: Hırıltılı ses çıkarmak, hırıldamak.

      h. -dı, 600

      h. -yaar, 532

hat: 1.  Mektup. 2.  Yazı, not, kayıt.

      h. , 44, 308, 396, 550, 552

      h. -a, 96

      h. -dan, 552

      h. -ı, 22, 44, 476, 552, 742, 750

      h. -ımı, 458, 490

      h. -ın, 628

      h. -ına, 330, 430

      h. -ını, 132, 308, 778

      h. -lar, 550, 552

      h. -larına, 326

      h. -lı, 10

hataa: Hata, kusur, yanılgı.

      h. , 650

      h. -m, 156, 194, 196, 222

      h. -mdan, 630             

      h. -mı, 630               

      h. -mızı, 158             

      h. -ñı, 360               

      h. -sı, 386

      h. -sın, 508

      h. et-: Hata etmek, yanılmak, 346, 396, 642

hataasız: Mutlaka, muhakkak.

      h. , 268

Hatamtay: Kişi adı; Hâtem-i Taî.Asıl adı, "Ebû Adî bin Abdullah bin Said" olan Hâtem-i Taî, Arap kabile­lerinin büyük şahsiyetlerinden/şairlerinden biridir.Cömertliği ile meşhurdur.

      H. -a, 628

hatap: Havudun dayanıklı olması için, iki tarafına konulan ağaç parçaları.

      h. , 126

hatar-I: 1.  Hiza, sıra, dizi, saf. 2.  Bir arada bulunan evler, sıra sıra evler. 3. Hayvan veya taşıt dizi­si; katar.

      h. , 68, 184, 390

      h. -a, 84, 452                 

      h. -da, 120, 182, 300, 518 

      h. -ı, 34                  

      h. -ıñ, 452                

      h. -lar, 10                

      h. -lardan, 452            

      h. -nıñ, 722               

hatar-II: Tehlike.

      h. , 134

hatar hatar: Sıra sıra, dizi dizi, saf saf.

      h. h. , 610

hatarlı: Tehlikeli.

      h. , 652, 714, 776      

hatar-ma-hatar: Sıra sıra, saf saf, dizi dizi.

      h.-m.-h. , 768

hata sal-: Kaydetmek, bir yere yazmak.

      h. s.- , 96

hatdaa: 1.  Hatta. 2.  Bile.

      h. , 140, 424, 478, 642, 752

hat sovatsız: Cahil, bilgisiz, okuma yazması olmayan.

      h. s. , 194

hava: Evet, tabiî, elbette.

      h. , 146, 216, 262, 268, 302, 556, 590, 618, 664, 748

hayal: Hızlı değil, yavaş, ağır. 

      h. , 200, 298, 748, 750

      h. et-: Gevşek davranmak, yavaş hareket etmek, 696

hayal yöre-: Yavaş yürümek, ağır davranmak.

      h. y.- , 200, 450

haybat: Tehdit, göz dağı.

      h. , 338, 388, 728, 760

haybat at-: Çatmak, sataşmak.

      h. , 162, 714, 788

haybatlı: Heybetli.

      h. , 782

hayda-: 1.  Çabuk davranmak, hızlı hareket etmek, çabuk gitmek. 2.  Hızlı yürümek, koşmak.

      h. -ana, 376   

      h. -anda, 670  

      h. -ap, 178, 786

      h. -dı, 788    

      h. -yaar, 84, 202  

haydan hay: Çabucak, derhal, hızlıca.

      h. h. , 754

Haydar: Kişi adı.

      H. , 574, 578, 584

      H. -ıñ, 578

hay diy-: Haddini bildirmek.

      h. d.- , 628

hayık-: 1.  Çekinmek. 2.  Hayret etmek, şaşırmak.

      h. -(ğ)yaan, 702

      h. -dı, 98

hayıp: bkz. hayp.

      h. , 38, 300, 310, 554, 632, 734

hayır: Hayır, iyilik.

      h. , 66, 420

      h. -mı, 508

hay(ı)r: bkz. hayır.

      h. -ı, 218, 290, 662

haypı gel-: Acımak.

      h. g.- , 358, 384, 434, 446, 500, 532, 590, 656

hayraan: 1.  Şaşırma, şaşkına dönme, şaşırıp kalma. 2.  Hayran. 

      h. , 26, 292, 668, 670, 718, 724, 770, 794

      h. et-: 1. Hayran etmek, büyülemek. 2.  Şaşırtmak, 70, 102, 122, 172, 358, 514

      h. eyle-: Hayran etmek, büyülemek, 58

hayraan gaal-: 1. Hayran kalmak, büyülenmek. 2.  Şaşmak, şaşırmak.

      h. g.- , 172, 258

hayraan gaaldır-: Şaşırtmak, hayrete düşürmek.

      h. g.- , 314

haysı: Hangi.

      h. , 34, 76, 124, 126, 210, 276, 280, 316, 406, 432, 446, 494, 524, 582, 698, 700, 720, 744, 760, 772

      h. -dır, 620                        

      h. -ınıñ, 266, 448, 454, 456, 578, 778

      h. -na, 148, 660                     

      h. -sı, 32                          

haysıdır biir: Biri, birisi.

      h. b. , 620

hazan: Hazan, güz.

      h. , 722

hazan ur-: Belâya uğramak, zarar görmek.

      h. u.- , 672 

hazan yeli: Güz mevsiminde esen şiddetli rüzgâr, hazan yeli.

      h. y. , 582, 798

Hazar: Deniz adı.

      H. , 748

      H. -a, 198   

      H. -daakı, 174

hazıına: Hazine, define.

      h. , 750

      h. -a, 782

      h. -lı, 590, 592, 594, 602

      h. -sı, 60, 336

hää (TDS. hä): Evet, ha.

      h. , 716, 740, 794

hääkim (TDS. häkim): Hükümdar, yurt sahibi, hakimiyet sahibi.

      h. , 466

      h. -i, 312, 698

      h. -li, 496   

hääkimiyet (TDS. häkimiyet): Hakimiyet.

      h. -i, 720, 778

hääli (TDS. häli): Artık.

      h. , 720

häälihääzir: Şimdi, bu gün, hâlen, şu anda.

      h.  , 626, 748

häälihääzirlikçe: Şimdilik.

      h.  , 754

hääli şindi (TDS. häli şindi): Tekrar tekrar, arka arkaya, arasını kesmeden, devamlı, sık sık.

      h. ş. , 18, 48, 616, 656

hääsin(i) yetir-: Evet (efendim) demek.

      h. y.- , 132

hääsiyet (TDS. häsiyet): Huy, tabiat, karakter.

      h. , 284

      h. -iniñ, 250  

      h. -lere, 344  

hääy: Hey!

      h. , 358

hääzir (TDS. häzir): 1. Hâlen, hâlihazırda, şu anda, bu gün.  2.  Az önce, demin, yeni.

     h. , 70, 132, 186, 192, 220, 234, 240, 262, 302, 308, 324, 350, 392, 400, 430, 436, 438, 444, 448, 452, 480, 532, 570, 572, 578, 638, 640, 650, 662, 666, 692, 698, 704, 708, 710, 726, 728, 732, 752, 754, 756, 768, 772, 774, 776, 782, 786, 788

      h. -em, 168, 302, 318, 608, 698, 706, 712, 738

hebes: Abes, nafile, boşuna.

      h. -dir, 390

heddini bil-: Haddini bilmek.

      h. b.- , 522

heder: Korku, dehşet.

      h. et-: Korkmak, çekinmek, 764

hek: 1. Kireç. 2. Tebeşir.

      h. , 194

      h. -li, 200

      h. et-: Yerine getirmek, yapmak, uygulamak, 740

hekaayat: Olay, yaşanan/anlatılan hadise.

      h. , 298

      h. -ını, 590

hekiim: Hekim, doktor.

      h. , 48, 496, 498

      h. -e, 174, 496

helääk (TDS. heläk): Helâk, ölme, yok olma.

      h. bol-: Ölmek, helâk olmak, yok olmak, 706

      h. et-: 1. Öldürmek, helâk etmek, yok etmek. 2. Boş yere çalıştırmak, eziyet etmek, azap çektirmek, 116, 614

heley: Kadın.

      h. , 704

hellevleş-: Birlikte sallanmak.

      h. -ip, 596

hem: Bile, dahi, de, da.

      h. , 38, 58, 64, 78, 126, 128, 140, 168, 200, 234, 262, 274, 278, 300, 332, 340, 346, 354, 360, 382, 388, 428, 430, 434, 442, 450, 454, 468, 488, 504, 518, 520, 534, 536, 538, 542, 546, 562, 566, 570, 578, 582, 606, 608, 614, 634, 638, 640, 644, 652, 662, 666, 670, 672, 674, 692, 696, 702, 706, 712, 714, 716, 722, 744, 770, 780, 796

      h. -ää, 794

      h. -em, 794

hemaayatlı: Himayeli, arkalı, korunan.

      h. , 590

hemiişe: Devamlı, daima, sürekli, hep.   

     h. , 158, 168, 170, 186, 240, 252, 256, 344, 346, 378, 422, 432, 470, 506, 552, 560, 650, 658, 694, 704, 784, 790, 796

hemiişelik: Daimî, ebediyen, temelli.

      h. , 358, 636

hemle: Tehdit.

      h. , 760

hemle at-: Tehdit savurmak.

      h. a.- , 774

hemle ur-: Hücum etmek, saldırmak.

      h. u.- , 690

hemle ur(u)ş: Hücum etme, hücum ediş, saldırı.

      h. u.- , 732

hemme: 1. Herkes. 2. Her, bütün, hep.

      h. -(ä)ä, 32               

      h. -(ä)äni, 172        

      h. , 172, 244, 422, 466, 772, 786, 790

      h. -den, 250       

hemmesi: Hepsi.

      h. , 48, 728, 774

      h. -ne, 478      

      h. -ni, 748

hemme taraplayın: Etraflı, etraflıca, her yönden, her bakımdan.

      h. t. , 658     

hemraa: Yoldaş, arkadaş, dost, sırdaş.

      h. , 160, 284, 290, 378, 652

      h. -sı, 636

      h. -sıdı, 686

henek: Şaka, lâtife.

      h. -li, 714

      h. -mi, 548

heniiz: 1. Henüz, daha, şu ana kadar. 2. Hâlâ, şu anda.

      h. , 560

      h. -em, 22, 40, 44, 100, 168, 216, 244, 456, 508, 588, 744

heñ: Hava, melodi, nağme, güzel ses.

      h. , 414

      h. -i, 100, 472, 686

      h. -in, 568        

      h. -inde, 784      

      h. -ine, 450       

      h. -ini, 594       

heñ çal-: Melodi/ezgi çalmak.

      h. ç.- , 528

hepde: Hafta.

      h. , 280, 770, 794

      h. -de, 672

hepdelääp: Haftalarca.

      h. , 98, 482

her: Her, hep.

      h. , 12, 38, 50, 58, 60, 66, 70, 74, 82, 88, 126, 132, 144, 180, 212, 258, 264, 284, 314, 316, 322, 342, 346, 416, 420, 450, 452, 454, 480, 510, 520, 536, 562, 572, 576, 586, 596, 600, 602, 604, 658, 672, 722, 726, 754, 756, 780

      h. -imizi, 50

heraan haçan: 1. Her zaman, sürekli, hep. 2. Ne zaman.

      h. h. , 326

herään haçan: bkz. heraan haçan.

      h. h. , 614, 686

her daayım: Bazen, zaman zaman, arada sırada.

      h. d., 794

hereket: Hareket, kıpırdı, kımıltı.

      h. , 134, 520

      h. et-: Hareket etmek, kımıldamak, kıpırdamak, 628

her gezek: Her defa, her defasında.

      h. g. -de, 536

herğiiz: Aslâ, hiçbir zaman.

      h. , 48, 226

her haysı: Her biri.

      h. h. , 6, 98, 106, 756

      h. h. -ınıñ, 448, 454, 456, 778

herisi: bkz. hersi.

      h. , 66

her kes: Herkes.

      h. k. , 228

      h. k. -e, 692

      h. k. -i, 752

      h. k. -iñ, 132

herki (<  her iki): Her iki.

      h. , 454

her kim: 1. Herkes. 2. Herhangi bir kimse.

      h. k. , 34, 98, 202, 394, 718

      h. k. -de, 382, 426

      h. k. -e, 532, 534

      h. k. -i, 710

      h. k. -iñ, 158, 460, 600

her kimse: 1. Herkes. 2. Hangi kişi, kim.

      h. k. -(ä)äniñ, 398, 636

      h. k. , 696

her nääçe: Ne kadar.

      h. n. , 680

her sapar: Her defa.

      h. s. , 144 

hersi: Her biri.

      h. , 34, 98, 394, 450, 656, 716, 788

      h. -ini, 46, 192

      h. -iniñ, 448, 656, 784

      h. -nden, 448

heser: Heyecan, coşkunluk, coşku.

      h. -i, 318

heserli: Coşkulu, heyecanlı, ateşli.

      h. , 294, 442

hesiip: Başkalarından üstün yanları olan kimse; seçkin, mümtaz.

      h. -(b)em, 728

hesret: Acı, keder, elem.  

      h. -ini, 254

      h. -iñden, 26

hesretli: Kederli, hüzünlü, elemli.

      h. , 276, 406, 442

heycaana gel: Heyecanlanmak, duygulanmak.

      h. g.- , 408

heykel: Heykel.

      h. -in, 60

hezil: 1. İlginç, enteresan. 2. Çok iyi. 3.  Zevk, haz, keyif, neşe.

      h. , 142, 160

      h. -im, 768

hezil ber-: Neşelendirmek, keyiflendirmek, eğlendirmek.

      h. b.- , 394, 712

hezillik: Şenlik, neşelilik, keyiflilik.

      h. , 356

hezzet: Saygı, hürmet, sevgi.

      h. -idi, 84

      h. -in, 134

hıcuv: Şevk, azim, gayret, coşku.

      h. , 520

      h. -a, 428

      h. -da, 428

      h. -ı, 28, 318, 422

      h. -ını, 198

      h. -lar, 660

hıcuvlı: Şevkli, azimli, gayretli, coşkulu, hareketli.

      h. , 180, 270, 506

hıh: Eşek sürülürken söylenen söz; deh!

      h. , 794, 796

hıına: Kına.

      h. , 216

hırçını dişle-: Bir şeye canı sıkılmak, birine içerlemek, hayıflanmak.

      h. d.- , 580

hırçın(ı) dişle-: bkz. hırçını dişle-.

      h. d.- , 182

hırııdaar: 1. İstekli, talip. 2. Muhtaç, ihtiyacı olan. 3.  Meraklı, hevesli, heves eden.

      h. , 240, 342, 344, 346, 454, 664

      h. -a, 336

      h. -ı, 564

      h. -ın, 146

hırıın dıkıın: Hıncahınç, tıklım tıklım.

      h. d. -dı, 758

hırş: Kavgaya/güç gösterisine olan meyil, istek, heves.

      h. -ı, 98

hısırda-: Uğraşmak, çabalamk.

      h. -ap, 254, 262, 624

hısırdılı: Dertli, sıkıntılı.

      h. , 456

Hıtay: Ülke adı; Çin.

      H. , 714

Hıva: Yer adı; Hive.      

      H. , 616

hıyaal: Hayal, hülya.

      h. , 58, 60, 158, 240, 270, 296, 550, 556, 760

      h. -a, 234, 250, 440, 646, 732

      h. -am, 32

      h. -daakı, 82

      h. -ı, 34, 56, 60, 158, 166, 178, 232, 244, 302, 350, 484, 552, 554, 558, 600, 722, 772

      h. -ım, 350, 670               

      h. -ımda, 58, 312, 666         

      h. -ımıñ, 206                  

      h. -ın, 132                    

      h. -ında, 34, 160, 568, 756, 780

      h. -ınıñ, 102                  

      h. -ıñ, 186, 598               

      h. -ıñda, 186, 428, 440        

      h. -lar, 150, 486              

      h. -lara, 244                   

      h. -ları, 770                  

hıyaal yüvürt-: Hayale kapılmak, hayallerin etkisi altında kalmak.

      h. y.- , 398

hıyaanat: Hıyanet, ihanet, hainlik.

      h. -lı, 212

      h. et-: İhanet etmek, 362

hızmat: Hizmet.

      h. et-: Hizmet etmek, 144, 384, 500

hızmatçı: Hizmetçi, hizmetkâr.

      h. , 578

hızzıınla-: Çifte atmak, çiftelemek.

      h. -ap, 262

hicraan: Hicran, ayrılık.

      h. , 148

      h. -lı, 236, 238

hicraan oodı: Ayrılık ateşi.

      h. oo. , 116

hiicisem (<  hiiçisi hem): Hiçbirisi de.

      h. , 178, 180

hiiç: 1. Hiç. 2. Hiçbir zaman, aslâ.                        

      h. , 124, 128, 196, 198, 260, 318, 344, 370, 410, 418, 424, 498, 524, 582, 628, 632, 656, 712

      h. -diñ, 140

hiiç bir zaat: Hiçbir şey.

      h. b. z. , 460 

hiiç haçan: Hiçbir zaman, aslâ.

      h. h. , 24, 158, 254, 264, 296, 384, 420, 460, 464, 472, 504, 522, 540, 646, 650, 680, 682, 724, 748

      h. h. -am, 304, 490, 504, 522, 750, 766

hiiç haysı: Hiçbiri, hiçbir.

      h. h. , 394, 578, 660, 716

hiiç kes: Hiç kimse, hiçbir kimse.

      h. k. , 30, 180, 182, 626

      h. k. -e, 270

      h. k. -em, 220  

      h. k. -iñ, 652, 762 

hiiç kim: Hiç kimse, hiçbir kimse.

      h. k. , 6, 24, 96, 126, 262, 304, 362, 460, 630

      h. k. -de, 130

      h. k. -den, 140

      h. k. -e, 304

      h. k. -i, 680, 682

hiiç kimse: Hiç kimse, hiçbir kimse.

      h. k. -(ä)äniñ, 24

      h. k. , 168, 210, 296, 460, 522, 626, 690

hiiç zaat: Hiçbir şey.

      h. z. , 132, 216, 242, 566, 650, 718, 774

hiil: 1. Şekil, biçim. 2. Çeşit, tür.

      h. -i, 650, 680, 750, 754

hiilbir: Değişik bir (şey).

      h. , 126

hiile gur-: Hile etmek, dolap çevirmek, pusu kurmak.

      h. g.- , 300

hiin: Böceklerin veya sürüngenlerin açtığı delik, yaşadığı yer.

      h. , 262

himik: Kimyacı, kimyager.

      h. -ler, 126

Hindi: Hindistan'dan olan, Hintli.

      H. , 380

hiñlen-: Mırıldanmak.

      h. -ip, 448

      h. -mek, 688

      h. -yään, 82

hiññillik (<  hiññildik): Salıncak.

      h. , 356

hiy (< hiyç): Hiç.

      h. , 56, 96, 134, 218, 244, 262, 280, 282, 500, 642, 718

hocalık: Ekonomi.

      h. -(ğ)ı, 656

hocayın: 1. Sahip, malik. 2. (Ev) sahibi. 3.  Patron. 4.  Ağa, bey.

      h. , 300, 588, 638, 640, 724, 794, 796

      h. -ı, 580      

      h. -ıñ, 564, 588

      h. -ña, 786     

hokga: Ağız.

      h. -sın, 566

hokkey: Hokey; bir ucu kıvrık sopalarla çayır veya buz üzerinde iki takım arasında oynanılan top oyunu.

      h. , 542

hol: 1. Şu, bu, o. 2. İşte.

      h. , 572, 646

holtum: Çuval, torba.

      h. -ları, 36

hoor: Zayıf, cılız, kuru.

      h. -dı, 686

      h. bol-: Eziyet çekmek, 650      

       h. et-: Eziyet etmek, sıkıntı çektirmek, 750

hoorla-: Eziyet etmek, sıkıntı vermek.

      h. -sa, 150

      h. -yaañ, 82

hoorlan-:1. Hastalanmak, güçsüzleşmek, zayıflamak. 2. Eziyet/azap  çekmek.

      h. -an, 716

      h. -dı, 360

hoortañ: Zayıf, kuru.

      h. , 638

hoossaar: 1. Akraba, hısım. 2. Birinin malını yöneten kimse; vasi.

      h. -a, 396  

      h. -ı, 684  

      h. -ıñ, 566  

hoossaar çık-: Vasilik etmek, sözcülük etmek.

      h. ç.- , 300

hoossı (< hoossa): Dert, sıkıntı, güçlük, zorluk.

      h. , 542

hoov: Ey, hey!

      h. , 736

hopuk-: 1. Tıkanmak, nefes nefese kalmak, bunalmak, boğulmak, sıkışmak. 2. Korkmak, ürkmek, yılmak.

      h. -(ğ)yaan, 588   

      h. -(ğ)yaañ, 262   

      h. -dı, 584, 648

hopukdır-: Bunaltmak, boğmak.

      h. -yaan, 530

horan: Obur, pis boğaz.

      h. , 716

horaz: Horoz.

      h. , 716

horcun: Heybe, torba.

      h. -ı, 10, 12

      h. -ını, 498

      h. -lı, 10, 690

hor çek-: Horuldamak.

      h. ç.- , 392

horkuldı: Hırıltı.

      h. , 220

hormat: Hürmet, saygı.

      h. , 286, 638

      h. -a, 272

      h. et-: Hürmet etmek, saygı göstermek, 298

hormat goy-: Hürmet göstermek, saygı duymak.

      h. g.- , 228, 242, 526

hoş: 1. Hoş, iyi, güzel. 2. Tamam, peki.

      h. , 26, 44, 62, 150, 170, 226, 264, 284, 300, 312, 314, 328, 418, 486, 502, 644, 672, 752

      h. -ı, 44

hoşaal: Memnun, mutlu.

      h. , 178, 244

      h. bol-: Memnun olmak, mutluluk duymak, 642

hoşaamatlı: Tatlı (söz).   

      h. , 578

hoş gaal: Hoşça kal.

      h. g. , 4, 6, 8, 258, 690

hoş geldiñ: Hoş geldin.

      h. g. , 416

hoş kelipsiz: Hoş geldiniz.

      h. k. , 86

hoşlaş-: Vedalaşmak.

      h. -ardı, 688        

      h. -dı, 432          

      h. -dık, 416, 490    

      h. -ıp, 304, 512     

      h. -ma, 474          

      h. -maağa, 256       

hoşlaşık: Veda.

      h. , 284, 286, 306

hoşniyet: İyi niyet.

      h. , 132

hoş niyet: bkz. hoşniyet.

      h. n. , 784

hoşniyetli: İyi niyetli.

      h. , 504

hoş niyetli: bkz. hoşniyetli.

      h. n. , 414

hoş söz: Güzel söz.

      h. s. , 80, 82, 196, 216, 428, 498, 500, 716, 718

hoş yak-: Sevimli/tatlı görmek, iyi karşılamak.  

      h. y.- , 206

hovaa: Hava (meteoroloji).

      h. , 532, 738, 758, 782

      h. (dat.), 740

      h. -da, 312, 406, 506

      h. -dan, 102, 110

      h. -mız, 514

      h. -mızdan, 150

      h. -nı, 716, 732

      h. -nıñ, 40

      h. -sı, 588, 666

      h. -sına, 514

hovandaar: Destekçi, yardımcı, yardım eden.

      h. -ı, 590, 696, 796

hovaatıır: Evham, şüphe, kuşku.

      h. et-: Şüphelenmek, kuşkulanmak, 702, 704, 732, 780

hovla-: Şüphelenmek, kuşkulanmak, endişelenmek, endişeye kapılmak, telâşlanmak.

      h. -ap, 628      

      h. -ma, 506, 732 

      h. -yaan, 732    

hovlı: Avlu.

      h. -dan, 640 

      h. -ımızda, 624

      h. -ınıñ, 266 

      h. -sınıñ, 712

      h. -(u)da, 722     

      h. -(u)dan, 638 

hovluk-: Acele etmek, çabuk davranmak, telâşlanmak.

      h. -(ğ)yaan, 520   

      h. -(ğ)yaañ, 78   

      h. -(ğ)yaar, 520       

      h. !, 212           

      h. -dı, 258         

      h. -ma, 42, 732     

hovp: Tehlike.

      h. , 780

hovsala: Endişe, evham, kuşku, şüphe.

      h. , 134

      h. -a, 230

hovsalaa düş-: Şüphelenmek, kuşkulanmak, endişelenmek, endişeye kapılmak.

      h. d.- , 230

hovur: Sıcaklık, hararet, ısı.

      h. , 262, 734, 748

      h. -ı, 258

      h. -lı, 84, 738

hov(u)r: bkz. hovur.

      h. -ı, 244, 312

      h. -undan, 176, 332

hovuz: Havuz.

      h. -da, 714

      h. -lı, 468, 722

hödür: İkram, sunma, verme.

      h. -den, 504

      h. edil-: İkram edilmek, sunulmak, verilmek, 504

      h. et-: İkram etmek, sunmak, vermek, 504, 548, 606, 656, 670

hödürle-: İkram etmek, sunmak.

      h. -(ä)äp, 326, 336

      h. !, 712

hökmaan: Kesinlikle, mutlakâ, muhakkak.

      h. , 48, 78, 214, 378, 456, 496, 510, 586, 752, 780

hökmirovaan: bkz. hökmürovaan

      h. , 116

hökmürovaan: 1. Efendi, bey, beyefendi. 2. Hâkim, hükmeden sözü geçen.

      h. , 138

höküm: 1. Emir. 2. Hüküm.                         

      h. , 388

      h. -i, 736               

      h. -iñ, 700              

      h. et-: Hükmetmek, 478

hök(ü)m: bkz. höküm.

      h. -e, 152

      h. -i, 720

      h. -ünde, 500

hökümdaar: Hükümdar.

      h. -ı, 698, 766

hökümet (TDS. höküümet): Hükümet.

      h. , 134, 718, 752  

      h. -i, 716, 750  

      h. -iñ, 750, 766 

hökümet başlığam (< hökümet başlığı hem): Hükümet başkanı da.

      h. b. , 752

hökümetsumak: Hükümet bozuntusu; hükümet görevi yapamayacak durumda olan hükümet.

      h. , 738

hökümli: Hakim, söz geçiren, hükmeden.

      h. , 466, 468, 496, 580

hörek: Yemek, yiyecek, gıda.

      h. -(ğ)iñ, 124

      h. -(ğ)ni, 664

      h. -diñ, 486

hötcet (< höçcet): İnatçı, dik kafalı, asi.

      h. , 166, 662

hötde gel-: Bir şeyin çaresini bulmak,  üstesinden gelmek, onu yapmayı başarmak.

      h. g.- , 680, 792

höves: Heves, arzu, istek.

      h. , 112, 254, 430, 616, 794

      h. -i, 172

      h. -im, 142, 456

      h. -iniñ, 228

      h. -iñ, 524

      h. et-: Heves etmek, arzulamak, istemek, 272, 414, 614, 798

hövesli: Hevesli, istekli.

      h. , 126, 312, 344, 346

hövür: Yoldaş, dost, arkadaş, ahbap.

      h. , 262, 264

      h. bol-: Yoldaş olmak, 486, 566

hövürdeş: Yoldaş, dost, arkadaş, ahbap.

      h. , 170, 186, 290

      h. -im, 622    

hövürtğe: Yuva.

      h. -(ä)äniñ, 26

      h. -sinden, 288

      h. -sine, 288

Hudaay-I: Allah, Hüda.

      H. , 342, 388, 740, 764

      H. -a, 120, 388, 440, 580, 624, 718

      H. -am, 718                        

      H. -dan, 388, 636, 738             

      H. -ım, 192                        

hudaay-II: Tanrı.

      h. -ıñ, 356                         

      h. -lar, 120                       

hudaayaat (< hudaadaat): Allah vergisi.

      h. -ını, 590

hum: Büyük testi, küp.

      h. , 590, 592, 626

      h. -a, 602  

      h. -ı, 498  

      h. -unı, 192

      h. -uñ, 602 

hupbat: Eziyet, sıkıntı, azap, cebir, cefa.

      h. -ı, 574

      h. -lı, 268

hurma: Hurma.

      h. , 42

      h. -anı, 216

      h. -sı, 562

husııt: Cimri, pinti.

      h. -(d)a, 382

husn: Yüz, cemal, güzellik.

      h. -uñ, 102

hut: 1. Asıl, tam. 2. Kendi, bizzat.

      h. , 348, 650, 706

hut öözi: Kendi, kendisi, bizzat kendi.

      h. öö. , 212

huuş: 1. Şuur. 2. Baş.

      h. -da, 274, 328 

      h. -ı, 182, 746  

      h. -umda, 388    

      h. -umda mı, 484  

      h. -um mı, 632    

      h. -una, 582     

huuşı gaç-: Kendini/şuurunu kaybetmek.

      h. g.- , 746  

huuşı göç-: Aklı gitmek.

      h. g.- , 182  

huuşuna gel-: Ayılmak, kendine gelmek.

      h. g.- , 582     

huzuur: Karşı, ön, huzur, kat.

      h. -ıña, 496

hücüm: 1. Hamle, hücum, baskın, saldırı, taarruz. 2. Atılım, çaba.

      h. , 788

      h. -e, 18, 396, 664, 768, 788

      h. -i, 270

      h. edil-: Hücum edilmek, saldırılmak, 594

      h. et-: Hücum etmek, saldırmak, 158, 162, 556, 752, 770, 786

hücüme geç-: Saldırmak, baskın düzenlemek.

      h. g.- , 768

hümmetli: Bereketli, hayırlı.

      h. , 344

hünäär (TDS. hünär): Sanat, meslek.

      h. , 144, 600

      h. -i, 362

      h. -iñ, 140

hünäärli (TDS. hünärli): Sanatkâr, sanatı olan, hünerli.

      h. , 522

hünci: İnci.

      h. , 30, 72, 162, 322, 754

      h. -(ü)ler, 274   

      h. -(ü)leri, 72    

      h. -(ü)li, 530    

      h. -(ü)si, 596    

      h. -(ü)sin, 448   

hüñürdi: Homurtu.

      h. -si, 714

hütdük: 1. Kulübe. 2. Evceğiz, küçük ev.

      h. -(ğ)i, 584          

      h. -(ğ)iñ, 186         

      h. , 268, 578

      h. -de, 266, 268, 270

      h. -di, 646         

hüüşğäärlik (TDS. hüşğärlik): Teyakkuz, uyanıklık.

      h. , 696

hüv: Eyvallah.

      h. , 224

hüvdi: Ninni.

      h. , 540

      h. -(ü)leri, 624

      h. -(ü)sini, 520, 568, 570

hüvdile-: bkz. hüvdüle-.               

      h. !, 468            

hüvdüle-: Ninni söylemek, ninni söyleyerek uyutmak.

      h. -(ä)än, 208          

      h. -(ä)äp, 568          

      h. -(ä)äpcik, 170       

      h. -yäär, 14, 612, 622

      h. -yäärdi, 166      

hüvve öör-: Hep birlikte kalkmak.

      h. , 32

hüyli: Cins, çeşit.

      h. -(ü)si, 734

 

-I-

 

ığallı: Yağmurlu, yağışlı.

      ı. , 40

ığraarlı: Sözünde duran, verdiği sözü yerine getiren, vefalı.

      ı. , 428

ığraarsızlık: Sözünde durmama, verdiği sözü yerine getir­meme, kaypaklık, döneklik, vefasızlık.

      ı. , 254

ığşılda-: Hışırdamak.

      ı. -ap, 14, 30, 302

ığşıldaş-: Hışırdaşmak.

      ı. -ıp, 166

      ı. -yaan, 174

ığşıldı: Hışırtı.

      ı.  , 598

ığtıyaar: 1. İcazet, izin. 2. İhtiyar, karar.

      ı. , 110

      ı. -ı, 714   

      ı. -ım, 112  

      ı. -ın, 178    

      ı. -ını, 764 

      ı. et-: Hükmetmek, 224

ığtıyaar ber-: İmkân tanımak, fırsat vermek.

      ı. b.-  , 338

ıhlaas: 1. Gayret, çaba, azim. 2. İtina, özen. 2. Heves.

      ı. , 376, 520

      ı. -ı, 202, 412, 624

      ı. et-: Gayret etmek, çabalamak, 794

ıık: Rüzgâr almayan taraf, rüzgârsız taraf.

      ıı. -(ğ)ına, 26

ııkcat-: Yele aldırmak/vermek, rüzgârda sallamak, dalgalan­dırmak.

      ıı. -(d)ıp, 46

ııkmanda: Yersiz yurtsuz gezip duran; avare, serseri.

      ıı. , 566

ııncal-: Teskin olmak, yatışmak, sakinleşmek, huzura kavuşmak, rahat etmek.

      ıı. -ar, 476

      ıı. -ıp, 490

      ıı. -maz, 598

ııncalıksız: Kaygılı, rahatsız, huzursuz, bezgin, bıkkın.

      ıı. , 270, 554, 560

ııs: Güzel koku, rayiha, ıtır.

      ıı. -ı, 18, 62, 94, 272, 404

      ıı. -ımı, 186

      ıı. -ından, 428

      ıı. -ını, 332

      ıı. -ıñı, 444 

ıısğa-: Koklamak.

      ıı. -dı, 638, 640

ıısğaş-: Koklaşmak, birlikte koklamak.

      ıı. -ıp, 18

ıısğat-: Koklatmak.

      ıı. -(d)an, 186

ııslı: Güzel kokulu.

      ıı. , 514

ıız: 1. İz, geri, art, arka. 2. Eser, iz.

      ıı. -a, 6, 70, 166, 332, 636, 700, 792

      ıı. -da, 308, 426, 716

      ıı. -daakını, 70

      ıı. -dan, 350

      ıı. -ı, 70, 106, 132, 278, 638, 712, 722, 742, 746, 796

      ıı. -ıdır, 572

      ıı. -ıma, 184

      ıı. -ımda, 746

      ıı. -ımdaakı, 70

      ıı. -ın, 150, 326, 570

      ıı. -ına, 12, 48, 162, 192, 222, 332, 398, 454, 532, 570, 582, 670, 714, 730, 786

      ıı. -ında, 58, 624

      ıı. -ından, 160, 226, 484, 498, 582, 770

      ıı. -ını, 32, 202, 226, 338, 456, 524, 572

      ıı. -ıñ, 122 

      ıı. -ıña, 226, 526, 732

      ıı. -ıñda, 50

      ıı. -ıñdan, 472

      ıı. -ıñı, 484

      ıı. -lar, 32, 344, 350

      ıı. -laram, 200

ıızarla-: İzine düşmek, izini sürmek, takip etmek, arkasına düşmek, izlemek.

      ıı. -ap, 484

      ıı. -yaan, 94

ıızçı: Birini  ya da bir hayvanı izleyerek bulabilen kimse; izci.

      ıı. , 32

ıız gaaldır-: İz bırakmak.

      ıı. g.- , 202

ıızına düş-: İzine düşmek, takip etmek.

      ıı. d.- , 232

ıızını çal-: İzini sürmek, takip etmek.

      ıı. ç.- , 32, 202

ıızısüre: Ardından, peşinden.

      ıı. , 574

ıızla-: İzine düşmek, izini sürmek, takip etmek, arkasına düşmek, izlemek.

      ıı. -dım, 604

      ıı. -sañ, 180

      ıı. -yaañ, 744

ıızını tap-: Hataya düşmek, yanılmak.

      ıı. t.- , 226, 338

ıızlı ıızına: Art arda, arka arkaya, peş peşe.

      ıı. ıı. , 454

ıkbaal: Talih, kader, baht, ikbal.

      ı. , 82, 282, 528, 534, 564

      ı. -a, 690                                                

      ı. -ı, 50, 64, 126, 236, 278, 366, 448, 564, 586, 730, 760

      ı. -ıdı, 508                                             

      ı. -ım, 46                                               

      ı. -ımdır, 254                                           

      ı. -ımı, 436                                             

      ı. -ına, 164                                             

      ı. -ında, 136                                            

      ı. -ından, 570                                           

      ı. -ını, 126, 148, 150, 788                              

      ı. -ınıñ, 698                                            

      ı. -ıñ, 286                                              

      ı. -ıñı, 226                                            

ıkcam: 1. Sağlam, metin. 2. Çalışkan, gayretli, azimli, hamarat.

      ı. , 512, 518, 702

      ı. -mı, 396

ıkırda-: Çatırdamak, kütürdemek, gıcırdamak, cayırdamak.

      ı. -yaar, 434

ılaalaş-: Birinin fikrine katılmak.

      ı. -mayaan, 278

Ilaayım: Ey Allah'ım, Rabb'im!

      I. , 234, 468

ılaayta: Özellikle, bilhassa.

      ı. , 310

ılğa-: Koşmak, koşarak yürümek.

      ı. !, 484                

      ı. -anım, 50             

      ı. -ap, 106, 236, 268, 716

      ı. -sana, 16             

      ı. -yaan, 46             

      ı. -yaar, 104, 548       

      ı. -yaas, 598            

ılham: İlham.

      ı. , 62, 64, 298, 536

      ı. -dan, 146  

      ı. -ına, 128  

      ı. -ıñı, 284   

      ı. -larıñ, 184

ılham al-: İlham almak.

      ı. a.- , 144, 160

ılham ber-: İlham vermek.

      ı. b.- , 44, 72

ılım: İlim.

      ı. , 50, 306

      ı. -a, 660

ıl(ı)m: bkz. ılım.

      ı. -ını, 362

ımğır: Engin.

      ı. , 198, 262

ımıklı: Kesin, mutlaka.

      ı. , 710

ımmat: Uyruk, tebaa.

      ı. -ı, 270

ımsın-: Ummak, ümitlenmek, ümit etmek.

      ı. -an, 576

      ı. -ıp, 762

      ı. -yaar, 148

ınam: 1. İtibar. 2. İtimat, güven.

      ı. , 162, 680, 728

      ı. -a, 362

      ı. -ı, 136, 214

      ı. -ını, 668   

      ı. -lar, 718

      ı. -na, 140    

      ı. et-: İtimat etmek, güvenmek, inanmak, 772

ınan-: İnanmak, itimat etmek, güvenmek.

      ı. !, 8, 36, 552, 590, 592, 734, 738, 740, 772  

      ı. -aay, 128, 644, 694                            

      ı. -an, 382                                     

      ı. -dım, 116, 590                               

      ı. -ıp, 402, 492                                

      ı. -ma, 356                            

      ı. -maañ, 696                                    

      ı. -madımkaam, 36                                     

      ı. -mak, 476

      ı. -malı, 34                                    

      ı. -mayaan, 360                                 

      ı. -mayaañ, 356, 578                            

      ı. -mayaar, 330, 388, 390                       

      ı. -mazdık, 510                                 

      ı. -sañ, 688                                    

      ı. -yaa, 190, 362                               

      ı. -yaan, 150, 316, 318, 704, 754               

      ı. -yaanın, 168                                 

      ı. -yaar, 318, 330                              

      ı. -yaas, 720, 766                              

ınancañ: Kolay inanan, safdil.

      ı. bol-: Kolay inanmak, 362                                    

ınca-: Alınmak, incinmek, kırılmak, gücenmek.

      ı. -masın, 234

ıncıt-: Acıtmak, incitmek, kırmak, gücendirmek.

      ı. -mak, 248, 364

      ı. -masañ, 520

ınhaa: İşte.

      ı. , 732

ınkılaap: İnkılâp, devrim.

      ı. -(b)a, 696     

      ı. -(b)ıñ, 696, 792

      ı. , 796

ınkılaapçı: İnkılâpçı, devrimci.

      ı. , 590    

ınsaan: İnsan.

      ı. , 26, 30, 78, 140, 278, 328, 340, 380, 382, 436, 512, 566, 630, 772

      ı. -a, 170, 188, 190, 340, 354, 382, 730   

      ı. -ı, 210, 260, 566, 644                  

      ı. -ıñ, 150, 218                           

      ı. -lara, 380                              

      ı. -ları, 520                              

ınsaap: İnsaf, vicdan.

      ı. -(b)ıña, 520

      ı. et-: İnsaf etmek, insaflı davranmak, 70

ınsaaplı: İnsaflı, vicdanlı.

      ı. , 436

ır-: 1. İkna etmek, inandırmak. 2. Geçirmek. 3. Bir işi sonuçlandırıncaya kadar bırakmamak.

      ı. -cak, 556

      ı. -ıp, 782

      ı. -maan, 268

      ı. -madık, 624

      ı. -sınlar, 750

ıraak: Uzak, ırak.

      ı. , 724

      ı. -da, 794

ıran-: Sallanmak, sarsılmak, ırgalanmak.

      ı. -ar, 318       

      ı. -ıp, 712       

      ı. -yaa, 596       

      ı. -yaan, 400     

      ı. -yaar, 400, 456

ırañ at-: Sallanmak, sarsılmak, dengesini yitirmek.

      ı. a.- , 166, 450, 572, 700

ırğa: Sallanıp duran.

      ı. , 608

ırım: Gelenek, görenek, âdet.

      ı. et-: Alışkanlık hâline getirmek, âdet edinmek, 330, 332

ıs-: Hareket etmek, kıpırdanmak.

      ı. -macak, 532

ısğın: Güç, kuvvet, takat.

      ı. , 10

      ı. -ı, 266

      ı. -ım, 632

      ı. -ınıñ, 506

ısnaat: Maskara, rezil, şerefsiz.

      ı. , 586

ısnaat getir-: Şerefini iki paralık etmek, rezil etmek.

      ı. g.- , 100, 650

ısnış-: Birbirine alışmak/ısınmak.

      ı. -ar, 214

ıssı: 1. Sıcak. 2. Sıcak, sevgi dolu.

      ı. -(a)a, 668

      ı. , 588, 636, 650, 666, 668, 670, 778

      ı. -da, 72, 668, 672

Issık Köl: Göl adı; Isık Göl.

      I. K. , 86

ışık: Işık.

      ı. -(ğ)am, 664

      ı. -(ğ)ı, 656

      ı. , 70, 184, 218, 322, 404, 434, 666, 776

      ı. -lañ, 26

      ı. -lar, 152, 268, 434, 654, 656

      ı. -laram, 360    

      ı. -ları, 108, 586

      ı. -lı, 68        

      ı. -lıdı, 324      

      ı. -sız, 218      

ış(ı)k: bkz. ışık.

      ı. -(ğ)ı, 132

ışıkla-: Bir şeyin aralığından gizlice bakmak, dikizlemek.

      ı. -ap, 560

      ı. -yaan, 460                    

ışıklan-: Aydınlanmak.

      ı. -dı, 466

ışık sal-: Işımak, ışık saçmak.

      ı. s.- , 156, 196, 268, 342

ışk: Aşk, sevgi.

      ı. -(ğ)ım, 610

      ı. -(ğ)ına, 236

      ı. -(ğ)ından, 364

      ı. , 116

      ı. -ı, 204, 446, 482, 796   

      ı. -ımıñ, 44              

      ı. -ına, 274              

      ı. -ında, 302             

      ı. -ını, 186, 650         

      ı. -ıñ, 118, 276, 318, 452

      ı. -ıña, 48               

ışk oodı: Aşk ateşi.

      ı. oo. , 694

ışnak: Parıltı.

      ı. -(ğ)ı, 282

ışnaklı: Aydınlık.

      ı. , 698, 700

ızaa: Ağrı, sızı.

      ı. -sınıñ, 688

ızaalı: Acılı, ağrılı, sızılı.

      ı. , 262

  

-İ-

 

ibaalı: 1.  Ölçülü. 2.  Utangaç, çekingen, sıkılgan.

      i. , 134, 146, 382

iç: İç.

      i. , 768

      i. -i, 136, 152, 170, 174, 222, 560, 574, 660, 728, 766, 774

      i. -imden, 74, 132

      i. -imi, 704     

      i. -imizden, 774 

      i. -in, 60  

      i. -inde, 12, 32, 48, 102, 122, 124, 132, 134, 148, 166, 194, 252,  260, 274, 296, 302, 316, 318, 350, 362, 396, 398, 400, 402, 436, 448, 490, 566, 570, 588, 596, 604, 668, 680, 738, 778, 780, 798

      i. -indediñ, 536

      i. -inden, 96, 106, 132, 208, 448, 630, 716, 742, 758, 770

      i. -ine, 140, 300, 734                                   

      i. -ini, 224, 242, 550, 738                              

      i. -iñ, 228, 262                              

      i. -iñden, 76                                            

      i. -iñi, 56                                              

      i. -lerni, 688                                            

iç-: İçmek.

      i. -ääycek, 422

      i. -di, 750, 792              

      i. -dik, 106, 588, 602, 618   

      i. -diler, 316                

      i. -dim, 184                  

      i. -eli, 672                   

      i. -emook, 234                 

      i. -en, 146, 350, 646, 692, 724

      i. -ende, 534, 670            

      i. -enden, 354                      

      i. -eniñiz, 662               

      i. -enmiş, 704                

      i. -enmişin, 616              

      i. -ensiñiz, 106              

      i. -er, 540                   

      i. -erdi, 420              

      i. -erin, 704

      i. -eris, 66

      i. -ersiñ, 302             

      i. -ersiñiz, 752           

      i. -eyin, 226              

      i. -iñ, 324, 548                              

      i. -ip, 320, 664, 666, 760 

      i. -ipdim, 72              

      i. -se, 576, 666, 670      

      i. -sem, 468               

      i. -señ, 42, 230            

      i. -señizlääñ, 656          

      i. -yääñ, 400              

      i. -yäär, 338, 448         

      i. -yäärin, 74, 188        

içaalı: Casus, ajan.

      i. -ınıñ, 734

içeri: Yaşanan yer, yaşanan yerin içi, içeri.

      i. , 352, 666, 700

      i. -iñ, 186

içer(i): bkz. içeri.

      i. -sinde, 390  

      i. -de, 530     

      i. -den, 684, 776

      i. -ler, 152             

içeriik: İçeriye.                

      i. , 774

içği: İçki.

      i. , 702

içil-: İçilmek.

      i. -di, 702      

      i. -iberyäär, 626

      i. -yäär, 376, 408

içinden ur-: Arkadan vurmak.

      i. u.- , 774

içini dök-: İçini dökmek, derdini anlatmak.

      i. d.- , 738

içini yak-: Çatlatmak (sabırsızlıktan).

      i. y.- , 60 

içiş-: Birlikte/beraber içmek.

      i. -dik, 304

içi yan-: Kudurmak, delirmek, çıldırmak.

      i. y.- , 262

içmek: Kürk.

      i. -(ğ)i, 324              

içyaan: Akrep.

      i. , 226

içyakan: Göz doyuran.      

      i. , 114

iiber-: Göndermek, yollamak, sevketmek.

      ii. -dik, 750

      ii. -en, 740, 796

      ii. -erdi, 96

      ii. -ip, 514

      ii. -mek , 750, 754

      ii. -meli, 708

      ii. -yään, 22, 44

iide-: 1. Bakmak, gözetmek. 2. Araştırmak.

      ii. -(ä)äp, 24, 758

      ii. -di, 690

      ii. -dim, 758

iideğ: Beklenen, gözlenen (şey).

      ii. -i, 138, 170

iidili: Güzel, iyi, muntazam, mükemmel, eksizksiz, tam.

      ii. , 60, 334, 490, 694, 782

iiğen-: 1. Sızlanmak, yakınmak. 2. Homurdanmak, mırıldanmak, sebepsiz yere çıkışmak.

      ii. -ip, 336, 460

      ii. -me, 44

iiğli: Hastalıklı, cılız, zayıf, güçsüz.

      ii. , 568, 582

      ii. -si, 166

iik: İğ.

      ii. , 688

iil: 1. Halk. 2. Millet. 3. Elâlem, el, başkası. 4.  Ülke, yurt, vatan.

      ii. , 12, 26, 64, 78, 132, 140, 150, 156, 170, 196, 286, 300, 340, 362, 464, 522, 526, 530, 560, 604, 606, 634, 760

      ii. -ää, 76

      ii. -den, 332, 476, 496, 638, 644, 670, 694, 792

      ii. -e, 100, 124, 126, 136, 138, 156, 196, 224, 250, 334, 342, 376, 420, 476, 496, 500, 522, 540, 606, 662, 664, 718, 736, 784, 786

      ii. -em, 318

      ii. -i, 64, 84, 422, 632, 736, 776

      ii. -im, 118, 766

      ii. -imde, 124, 396, 682                

      ii. -ime, 132, 198, 240, 252, 394, 516  

      ii. -imiñ, 196, 374, 470                 

      ii. -imizde, 34, 520                    

      ii. -imize, 498                         

      ii. -inde, 86, 730                      

      ii. -inden, 214, 528                    

      ii. -ine, 342                           

      ii. -inem, 210                          

      ii. -ini, 476, 764, 766, 800            

      ii. -iniñ, 380, 394, 764                

      ii. -iñ, 12, 28, 84, 138, 174, 212, 214, 252, 334, 340, 360, 500, 526, 650, 668, 736, 800

      ii. -iñe, 340

      ii. -ler, 12, 198, 402  

      ii. -lere, 60

      ii. -lerde, 150

      ii. -lerden, 60

      ii. bol-: Uyuşmak, bütünleşmek, 422

iil-: İlişmek, yapışmak, tutunmak.

      ii. -di, 792, 794

      ii. -en, 298

      ii. -erdi, 428

      ii. -mään, 564

      ii. -mezçe, 146

      ii. -se, 394

      ii. -yään, 272

iilaat: Ahali, halk, insanlar.

      ii. , 80, 500, 586, 590, 616, 662, 760, 790

      ii. -dan, 500

      ii. -ıñ, 586, 658, 682

iilçi: Büyük elçi, elçi.

      ii. , 754, 762, 766

      ii. -leri, 762

      ii. -leriñ, 784

iildeş: Vatandaş, yurttaş, aynı ülkeden olan.

      ii. , 64

      ii. -im, 780

      ii. -ine, 670

iilen çalan: Uzak akraba, kökü bir ana babadan gelen akra­ba.

      ii. ç. , 642

iilençek (< iilğençek): Toka.

      i. -(ğ)iñ, 444

      i. -den, 444

iil gün: Halk, toplum, insanlar, el gün.

      ii. g. -süz, 382 

iimaan: İman.

      ii. -ı, 626, 628

      ii. -ım, 130, 730

iimisalaalık: Dinçlik, sakinlik.

      ii. , 664

iin-: İnmek.

      ii. -en, 96, 478, 796

      ii. -ence, 332

      ii. -yää, 178, 192, 718

iincik: Baldır, bacak.

      ii. -(ğ)i, 574   

      ii. , 670

      ii. -lere, 598

iinçe: İnce.

      ii. , 74, 682, 754

iinçe iiş: İnce iş.

      ii. ii. , 132

iinder-: İndirmek.

      ii. -di, 680

      ii. -diñ, 188

iine gaana: Rahat rahat, rahatça.

      ii. g. , 316

iir: 1. Erken, erkenden. 2. Sabahleyin.

      ii. , 18, 42, 44, 46, 68, 106, 182, 216, 304, 306, 308, 376, 530, 540, 576, 580, 644, 690, 722, 776, 788

iir-: Yorulmak, bıkmak, usanmak, bezmek.

      ii. -en, 36, 566

      ii. -mään, 418

iirde giiçde: Er geç.

      ii. g. , 254

iirden: 1. Erken, erkenden. 2. Sabahleyin.

      ii. , 86, 104, 112, 224, 286, 348, 420, 484, 572, 592, 636, 650, 734, 768, 790

      ii. -em, 498, 552

iirğinsiz: Durup dinlenmeden, aralıksız, sürekli.

      ii. , 132, 454, 662

iiriz-: Rahatsız etmek, huzursuz etmek.

      ii. -di mi, 228

iir u giiç: Er geç.

      ii. u. g. , 748

iis: bkz. ııs.

      ii. -in, 786

      ii. -inden, 588

      ii. -li, 588

iiş: İş, çalışma.

      ii. , 10, 32, 100, 126, 200, 250, 338, 358, 384, 392, 468, 498, 556, 558, 564, 570, 654, 686, 720, 758

      ii. -de, 66, 396, 516, 630

      ii. -den, 306, 566, 672, 794

      ii. -e, 74, 100, 158, 216, 272, 310, 340, 348, 392, 500, 552, 582, 622, 634, 646, 656, 658, 662, 672, 692, 708, 710, 724

      ii. -i, 100, 144, 184, 216, 338, 388, 454, 490, 522, 582, 662, 664, 724

      ii. -idir, 740

      ii. -im, 210, 332, 714, 736                   

      ii. -imde, 388                                  

      ii. -imden-ää, 554                             

      ii. -imem, 482                                

      ii. -imiz, 58, 120                            

      ii. -in, 94, 672                              

      ii. -inde, 470                                

      ii. -ine, 80, 296, 394, 702, 796              

      ii. -ini, 318, 672                            

      ii. -iniñ, 102                                

      ii. -iñ, 226, 306, 508, 556, 752, 772, 790, 796

      ii. -iñe, 668                                 

      ii. -iñi, 238, 340, 702                       

      ii. -ler, 126, 244, 750

iiş-: Örmek.

      ii. -ip, 600

iişaan: Din adamı, imam.

      ii. , 720, 722

iişçi: İşçi.

      ii. , 96, 466, 566, 588, 710, 764, 770  

      ii. -di, 682                            

      ii. -iñ, 692                             

      ii. -ler, 590, 700                      

      ii. -si, 466, 592                       

iiş düş-: İş düşmek, birinin iş yapması gerekmek.

      ii. d.- , 342

iişe gir-: İşe girmek.

      ii. g.- , 310

iişğäär (TDS. iişğär): Çalışan, iş yapan, memur.

      ii. -iñ, 138

iişhaan: bkz. iişaan.

      ii. -ımız, 610

iişik: 1. Kapı. 2. Eşik.

      ii. -(ğ)e, 584   

      ii. -(ğ)i, 418   

      ii. , 700

      ii. -de, 682  

iişle-: Çalışmak.

      ii. -(ä)än, 490     

      ii. -(ä)äp, 668, 688

      ii. !, 250, 418  

      ii. -di, 688     

      ii. -diñ, 300, 622

      ii. -määnkää, 570

      ii. -mek, 418

      ii. -mesek, 670  

      ii. -yään, 590

      ii. -yääñ, 130

      ii. -yäärdim, 60

iişler gayt-: İşler kötü gitmek, yapılan işler sonuçsuz kalmak.

      ii. g.- , 126

iişlet-: Çalıştırmak.

      ii. -di, 646

      ii. -meğem, 388

iişli: İşli, işi olan, çalışan.

      ii. , 132

      ii. -ini, 250        

      ii. -iniñ, 128       

iiş salış-: Birlikte iş yapmak, beraber çalışmak.

      ii. s.- , 388

iişsiz: İşsiz, işsiz güçsüz, başıboş.

      ii. , 136, 564, 570

      ii. -leriñ, 704     

iiş stolı: Çalışma masası.

      ii. s. , 444

ikatyook: Guguk (kuş).

      i. , 212, 272

iki: İki.

      i. -(ä)ä, 192, 592

      i. , 40, 84, 104, 106, 108, 114, 122, 148, 150, 220, 226, 258, 260, 272, 278, 302, 348, 362, 400, 404, 452, 472, 490, 494, 518, 522, 526, 550, 576, 578, 584, 594, 596, 598, 604, 624, 638, 644, 658, 660, 662, 672, 710, 718, 736, 750, 756, 758, 766, 798

      i. -ce, 436, 438

      i. -den, 760                                                         

      i. -imiz, 66, 70, 128, 158, 242, 274, 412, 440, 480, 490, 568, 624, 646

      i. -imize, 244                                                        

      i. -imizem, 276                                                       

      i. -imizi, 82                                                          

      i. -imiziñ, 296, 480                                                  

      i. -iñiz, 644, 662

      i. -iñize, 424

      i. -si, 104, 106, 108, 260, 470, 494, 594, 656, 666, 688

      i. -sinde, 84                                          

      i. -sine, 134                                          

      i. -sinem, 566, 656                                    

      i. -siniñ, 656                                         

iki dilli: İki yüzlü, münafık, riyakâr.

      i. d. , 306 

iki gezek: İki kere/defa.

      i. g. , 70, 322, 416, 420 

iki köpük: İki kapik (para).

      i. k. , 436, 438

ikilik: İki puan, iki (öğrenci notu).

      i. , 286

ikinci: İkinci.

      i. , 398, 712

ikinci gezek: İkinci defa.

      i. g. , 502

ikindiin: İkindi sonu, a