
2
889
"آدمزادى
حالاص اتمه
گينگ
حاطيراسينا
توركمنلرى
يوق اتمك"
اندامينگـى
جومشولديأن
شئيله
سؤزباشيلى مقالانى
گؤرنوكلى
توركمن
معاريفچيسى،
ايلكينجى
توركمن
پوبليستى(يازيجيسى)
قاراشحان اوغلى
يموتحان يا-
دا اؤز
دؤورينده
آتلانديريليشى
يالى حان
يمودسكى
يازيپدير. اول
اؤزونينگ
اورس
باسيبالجيليغينى،
قانحورليغينى
فاش اديأن مقالاسينا
سؤزباشى
اديپ، گؤكدپأ
هجوم ادن اورس
قشونلارىنينگ
اشتابىنينگ
باشتوتانى گنرال
گرودوكوف-ينگ
سؤزلرينى
آليپدير. حوت
شول سؤزلر هم
اورسيت
پادشاسىنينگ
توركمن حالقى
باراداقى انسان
ييگرنجى
سياساتىنينگ
اؤزه نينى
آچيپ گؤركزيأر.
يموت حانينگ مقالاسى
20- نجى
يئللارينگ
آخرلاريندا
يازيليپ، شول
واقتلار
توركمنيستاندا
نشير اديليأن "T&rkmenovedenie" (توركمن
شناسى)
ژورناليندا
اورس ديلينده
چاپ اديليپدير.
شوندان بأرى
بو مقاله حالق
كؤپچوليگينه
يتيريله نوق.
اينها
ايلكينجى گزه ك
بو مقالا سيزه
حؤدورلنيأر.
آ.
گـــورگــنلــى
2000- نجى
يئلينگ 12- نجى
ژانويه سى
««««»»»»»
روس
پادشاسىنينگ
19- نجى
عاصيرينگ 2-
نجى ياريميندا
اورتا
آسيانى باسيپ
آلماغىنينگ
تاريخيندان
"
توركمنلر ير
شارىنينگ
قارا
تگميليدير[ لكه
سىدير]،
انسانيته ايسناتدير.
آدمزادينگ بو
اوتانجا
چيداپ گلشينه
دييسنه!"
گنرال
گرودوكووف
(گنرال- ليته
نانت م. ن.
ترنتيوف- ينگ Trentevi#
"اورتا
آسيانينگ
باسيليپ
آلينشىنينگ
تاريخى" آدلى
كتابىنينگ 2-
نجى جلدى، 280- نجى
صاحيپاسيندان
آلينان سؤز)
1927- نجى
يئلدا اؤنگكى
" اورسيت
ايمپرياسىنينگ"
مونارخيستيك
(پادشاليق) و
بورژواز(سرمايه
دارى)
حأكميتىنينگ
يئقيلماغينا
هم هلأك
بولماغينا 10
يئل دولدى.
اورسيت
ايمپـرياسىنينگ
چاغشاماغى
بيلن،
حاقـيقاتدا
پادشاه
كولونياسى(مستعمره
سى) بولان
توركمن ايلى
پادشانينگ
ديكمه
لرىنينگ
"مدنيتـلى"
واغشيچيليغيندان
آزاد بولدى و
اؤز
دورموشينى
دوزمأگه
گيزيشدى.
تأزه
يـتـيشن
نسيلينگ
كؤپوسىنينگ گچميشينگ
پاجيغالى
واقعالاريندان
خبرى- دا يوق.
كؤپلر اول دؤورى
گؤرمه ديك،
دينگه
آز-آولاق
اشيديپديرلر،
شونونگ اوچين
هم گچميش
بارادا دوغرى
دوشونجه لرى،
پادشاه
زامانىنينگ
وجراليغىنينگ
تـُـخميدير
ميكروبينى
تانيپ،
آنگيپ،
اولارى يوق
اتمأگه
ياغدايلارى
يوق.
شول
سبأپلى- ده
بيز هيچ زادى
گليشديرمأن،
هيچ زادى
ياشيرمان،
گچميشى
بوليشى- بوليشى
يالى بيان
اتمليديريس.
بو گچميشى بيليأن
و شونگا
داخيللى
ماترياللارى(معلوماتى)
اؤزونده
ساقلايان هر
بير آدامينگ
بورجودير.
بيز بو
گراژدانليق(واطانى)
بورجى، فرض
ايشى يرينه
يتيرمك
مئيلينه ايه
ريپ، گؤرنوشى
ساداجه، اما
مانيسى
بويونچا
تزاريزمه دگيشلى
بىچاق كأن
زاتلاردان خبر
بريأن
ماتريالا
اساسلانيپ،
"بـيـيك آق پادشانينگ"
قشونلارىنينگ
"واغشى
حالقلارينگ گؤزونى
آچماق اوچين"
اورتا
آسيانينگ
جومموشينه
"مدنيتى"
آرالاشان
زامانيندان
گوررونگ
آچماقچى
بولياريس.
پادشاه
دؤورينده
مرحمتلى
تالانگچيلارينگ
هم قانحورلارينگ
توركمن
ايليندأكى
ادن ايشلرى، واغشيچيليقلى
پسيخولوگياسى(روانى
تاثيرى) بارادا
بيزينگ
آيتجاق
گؤررونگلريميز
انچمه
عاصيرلارينگ
دوامينداقى
پادشاه
زندانلارىنينگ،
ستملرىنينگ،
قانحورليقلارىنينگ
و
قيرقينچيليقلارىنينگ
گالرىياسىنينگ
(مجموعه سى)
توپلانان بد ايشلرينگ
دينگه
اوجوپسوزجا
بؤليگيدير.
بيزينگ روس
تزاريزمىنينگ
اورتا آسيا
آرالاشان ايــياميندان
آلنان يكجه مثاليميز
دينگه
توركمنلرينگ
كيچنگرأك بير
توپارينا
داخيللى.
روس
پادشالارى
قديمدان بأرى
باسيپ آلمالارا
ايرگينسيز
يئـقغيـن
اديپ گليپدير.
بو ايمتيليش
قونگشى
يورتلارينگ
اوستونه
چوزماق، كسه
كى يرلرى
باسيپ آلماق و
حالقلارى قول
اتمك اوچين
"كراماتلى
روسى" كأ
گوندوغارا،
كأ گونباتارا
ايتـريأردى.
شونونگ يالى
هر بير
چوزوشدا اولار
انسان
سؤيوجيليكلى
ايده يالارا و
آلتوريزمه
دوولانماغا
جان
اديأرديلر.
پادشاه شئيله بير
چينا بريمسيز
يالان سؤزله
يأردى و اؤز
"صاديق راياتلارينى-
دا"، "اروپا
دؤولتلرينى-
ده آلداماق
آلداياردى
ولين،
سونگاباقا
شول
آيديانلارينا
حكومتينگ
اؤزى-ده اينانيپ
باشلاياردى.
اولار
اؤزلرينى
عادالاتينگ
حاطيراسينه
توكه- نيكسيز
اورسلارا باش
قوشماغا، "
آدمزادى حالاص
اتمك اوچين"
آدم قانينى
دؤكمأگه و
اوبالارى اود
برمأگه مجبور
بوليان
گؤرگوْللر،
اجير چكيأنلر
حؤكمينده
گؤريپ
باشلاديلار.
"آزاد
اديجى
پادشاه"
آلكساندرII اؤز
"بيـيك" آتا-
بابالارىنينگ
ايشينى—اورتا
آسيانينگ
جوممشينه
آرالاشماغى
دوام اتديريپ،
19- نجى
عاصيرينگ 60-
نجى
يئللاريندا
اؤز صاديق
حيذمتكأرلريدير
وفالى
گنراللارى
كاوفمانKaufman،
چرنيايه ف Cherniaev و بئيله
كيلرى
اورنبورگ
طاراپدان
داشكنده، خوقنده،
سمرقنده،
بخارا و حيوه،
اييأم شول وقت
چنلى ديزا
چؤكريلن
قـفـقاز
طاراپدان بولسا
گنراللار
استـولتوف،
لازاروف(لازاريان-آصلى
ارمنى دير- گ)،
تر- گوكاسوف،
لوماكين و بئيله
كيلرى خزر
دنگزىنينگ
گوندوغار
كنارينا
ايبريأر.
"آزاد
اديجى
پادشاه" بير
وقـتينگ اؤزونده
گونباتاردان
هم
گوندوغاردان،
اورتا آسيانينگ
داشينا
توپلاردير
نايزالاردان
حلقه قورماغى
نيت ادينيأر.
اول بو حالقا
بيلن يرلى
ايلاتى
سيقاجاغا
ساليپ، قايغيرمان
قانلارينى
دؤكندن سونگ،
اولارى قوللارا،
يوردى بولسا
پادشاه
كولونياسينا
اؤويرمگـى
يؤره گينه
دوويأر. "آزاد
اديجى پادشاه"
اؤزونه هيچ
بير زاده
بورچلى
بولماديق ميليونلارچه
آدمى
آزاتليقدان
محروم اتمأگه باريار.
"آزاد
اديجى"
حؤكمدار
مدنيت و
معاريف دأل-
ده، قولچوليق
و قيرقينچيليق
گتريأر.
اونونگ اورتا
آسيانينگ
بايليقلاريدير
قديمى
مدنيتىنينگ
ياديگأرليكلرينه
گؤزى قيزيار،
نفسى
اوتوغيار. شونينگ
اوچين- ده اول
آچ-آچان
تالانگچيليغا
باش قوشيار.
اما مونى
ياشيرماق
اوچين،
گونباتاراردان
واغشى
يورتلاردا
"ياغـتيليـق"
گتيريأن
حؤكمينده
گؤرونجك
بوليار.
موندان
باشغا-
دا،هندوستانينگ
توْكه نيكسيز
بايليقلارى
بارادا باريپ
اورتا عاصيرلاردان(14،
15 عاصيرلار)
بأرى اروپانى
گوْنينه
قويمان گلن
رواياتلار
اونى اورتا
آسيانينگ
چؤللردير
صحرالارىنينگ
اوستى بيلن
تأزه
تالانگچيليقلار
هم باسيپ
آلمالار اوچين
افسانه لارده
تعريفى
اتديريلن
هندوستانه ايمتيلماغا
مجبور اديأر.
يؤنه هيماليا
داغلاردان
گونورتادا
بيرچاقدان
بأرى حاص "
مدنيتـلى"
باسيپ
آليجيلار—انگليسلر
اورناشيپدى.
اولار انچمه
وقت بأرى آدمى
توپونگ
آغزينا
دانگيپ آتماق
بيلن،
هيندلرى
"مدنيتـلشديريپ"
يؤرديلر.
اؤنگرأكدن
بأرى يوردونگ
يـيليگينى
سوريپ گليأن
انگليسلر
تالانگچيليق بويونچا
بأسدشلرينى
قولايلاتديرجاقمى
نأمه؟ اولار
بيلن هنيز
گؤزل
هندوستانه
يتمأنكأنگ
سؤوشملى
بولجاق،
اؤزلرى- ده
"ياراغسيز نادانلار"
دأل- ده، آدملارى
يوق اتمگينگ
أهلى مدنيتلى
سريشده لرينى
اله آلان، كم
قالماجاق ييرتيجيلار.
شونونگ اوچين
"كراماتلى
روسينگ" پادشالارينا
هندوستانه
باريان يولدا
قالا قورماق،
اورناشماق و
آخرقى بؤكيشه
تايـيارلانماق
گره ك. ييرتيجيلارينگ
ايكيسى- ده،
بير- بيرينه
بلد بولانسونگلار،
آرالارينداقى
بوشليقدا ديش
دگمه ديك
داتلى سوْنگك—آوغانيستانى،
ايرانى،
پاميرى
قويوپ، اينگ
بيـيك داغ
گريشلرى
بولان
هيندوقوشينگ(هندوكش)
و
هيماليانينگ
هرسى بير
طاراپيندا ياتديلار
و
حايسيسىنينگ
آماتـينه
گلنده بئيله
كىنينگ
اوستونه
توپوليپ،
دوْيت- موْيت
اتجك
پورصادينا
قاراشيارلار.
پامير
داغلارىنينگ
اوستوندن بو
يـيرتيجيلارينگ
كله لرى—دميرقازيغدان
اورسيت،
گونورتادان
انگلستان
گؤزه ايليأر.
اما بو ييرتيجيلار
آيرى تخمدان
دأل.
انگلستانينگ
پادشاسى بيلن
اورسيئدينگ
امپراطورى
ياقين قارينداش.
اولارينگ بير-
بيرينه
قاهارى يوق،
ديپلوماتيك و
سؤودا
قاتـناشيقلارى
يولا قويولان،
بير- بيرينه
ميخمانچيليقدا
بوليارلار. اولار
اؤزآرا
سؤوشمأگه
تايـيار،
يؤنه مونونگ سبأبى
آچليقدان دأل-
ده، آچ
گؤزلىليكدن.
اولارينگ
طبيغاتى،
زاندى شئيله،
ايكيسى- ده
بايليق
داشاجاق،
اوزلريندن
اجيز
حالقلارى
باسيپ آلجاق.
شونونگ
يالى سبأپلره
گؤرأ،
"بـيـيك"
اورسيت
پادشاسى
اورتا
آسيانى
باسيپ آليار،
اونونگ
ايلاتينى قول
اديأر و
آنگريق، گونورتا
هم گوندوغارا
طاراپ
سويشمأگه ايمتيليار.
پادشانينگ
قشونلارى
دميرقـــــــازيقدان
و
گونبــــــاتاردان
سويشيپ گليپ،
اورش سريشده
لرىنينگ و
تكنيكانينگ
آرتيقماچليغيندان
پئيدالانيپ،
اورتا
آسيانينگ
حالقلارينى
بويون
اگديريأرلر.
پادشاه
دؤورىنينگ
روس تاريخيندا
و ادبياتيندا
پادشاه
قشونلارىنينگ
حاربى
حركتلرى وصف
اديليأر.
نميرويچ
دانچنكو، كارامزين،
وره شچاگين و
بيئله كيلر
روس عسگرلرينى
حوت أر ايشينى
بـيتـيرن،
تركستان هم
قـفقازا گؤز
گؤركزن پأليوانلار
دييپ
آدلانديريارلار،
اولارينگ
ادميشينى
حاقيقات
اوچين هم
آدمزادينگ
بهبيدى اوچين
گؤرش دييپ
بلند ايده
يالار روخينده
بيان اديأرلر.
اولار بادى
هـوا وطن
سؤيجيليگه شئيله
بير
قيزيقيارلار
ولين، آنگلى-
دوشونجه لى، بيليملى
آداملارديغينا
قارامازدان،
واقعالاردان
باش آليپ
چيقماغى،
حاقـيقاته
گؤز يترمگـى
باشارمايارلار.
اولار روس
قشونىنينگ بو
أر ايشينى
بيترن
پأليوانلارينگ
باسيباليجيليغىنينگ
ماقصاديندان خبرسيزديغينا،
نيرأ سورسنگ
شونگا
انگيأنديگينه،
پادشانينگ
باش
توتانليغيندا
حالقينگ
اوستوندن
آقاليق
سوريأن،
دينگه اؤز
بأهبيدلرينى
آرايان
كاپيتاليستلرينگ-
بايارلارينگ
بير
توپباغىنينگ گونليكچيسى
حؤكمينده
اوچورسيز جبر-
جفالارا دؤز گليپ
سؤوشيأنديگينه
دوشونيپ بيله
نوقلار. وصفى
اتديريليپ
گؤترگيلىنن
قشون حكومتينگ
بويروغينا
گپسيز- گوررونگسيز
تابين بولوپ،
اورشا، باشغا
حالقلارى
ازمأگه
بارياردى،
قهرمانچيليقلى
ادرمنليك
گؤركزيأردى،
آچليق
چكيأردى،
هلأك بولياردى.
بو
ادرمنليكلر
قشونه شان-
شهرات گتيريأردى،
قهرمانلارينگ
دؤشونه مدال
داقيلياردى،
اؤلن، ماييپ
بولان
عسگرلرينگ
توزآن ماشغالاسينا
بولسا
پنسيا(بازنشستگـى)
—بير يئلدا 3
مانات 25
كؤپـيك
تؤلنيأردى.
گنرال
كاوفمان! بو
"شهراتلى"
آدى كيم بيلمه
يأر! كاوفمان —آرزو
بيلن
يادلانيان
پادشاه
زامانىنينگ—"آزاد
اديجى
پادشانينگ"
دؤورىنينگ "
وصف اديلن
قانحورى"! اول—پادشانينگ
بايارى هم
حالانى.
كاوفمان—اورتا
آسيانى
باسيباليجى،
گنى(نابغه)،
اينگ بير انسانپرور
حؤكومدار
حؤكمينده
اؤوگيسى يتيريلن،
رواياتلارا
سينگن گنرال.
اؤز
ادرمنليكلرى
بيلن بوتين
اورسيت حكومــدارلارىنيــنگ
تأجــينه
گؤهـــــر
داشينى-"
تركستان
اولكه سينى"
داقان، بو اولكأنى
بويون
اگديريپ، "
اورسيدينگ
بيـيك
دؤولتينه"
بيريكديرن
حوت شول كاوفمان
دألمى!
اورسيدينگ
اؤرأن
قيماتلى كولونيا
بيلن
بايلاشديران،
اورتا آسيادا
حاربى ميدان
دؤرتمك بيلن
چينه، ايرانه
و افغانستانه
حاوپ دؤره دن
حوت شول
كاوفمان
دألمى! روس تزاريزمىنينگ
آسياداقى
واغشيانه
خياللارى باباتدا
بأسدشى بولان
انگليس
دؤولتينى
اينجاليقسيزليغا
سالان هم
شولدى.
كاوفمانينگ
حيذماتلارى!
ساناپ توكه
نردن كأن،
شونينگ اوچين
هم واطانى- دا
پادشا- دا
اونونگ
قدرينى بيلدى.
داشكنت
شهرينده
"بييك"
كاوفمانا حوت
اونونگ اؤز
آدينى
گؤتريأن
باغدا
اوللوقان
ياديگأرليك
ديكيلدى. شهرينگ
باش كؤچه سى
كاوفمان كؤچه
سيدى. دميريول
دورالغالارىنينگ
بيرينه- ده
اونونگ آدى داقيلدى.
باشغادا
دورلى
گؤرنيشده
اونونگ آدى ابديلشديريلدى.
گنرال
كاوفمانينگ
اوغلى هنيزم
"كاوفمان
تركستانسكى"
دييپ
آدلانديريليار.
دينگه گچميشه
بلد بولان،
اورتا
آسيانينگ
قولچيليغا
اؤوريلمگـىنينگ
تاريخينى
بيليأن "غيرى
قوم- كيشيلر"
اؤزلرينى
مونگلأپ قيران
حـــــودوژنيك(نقاش)
وره شچاگينه "
اورشينگ
آپوفئوزى"
صوراتينى
چكمأگه
سوژت(موضوع)
تاپيپ برن —توركوستانينگ
يرلى
ايلاتىنينگ
كله چاناقلاريندان
داغ دؤره دن
كاوفمان- دا،
پادشاه دؤورىنينگ
بئيله كى
ظلمكار
حؤكومدارلارينه-
دا دگرلى بها
بريپ
بيليأرلر.
بيز—تركستانينگ،
خصوصان- دا
توركمنيستانينگ
يرلى حالقى
كاوفمانينگ و
شول حيللى
باسيبالجيلارينگ
ادن ايشلرينه
بها بريپ
بيلريس و بها
برمه ليديريس.
بيز اولارينگ
يوزوندأكى
قالپليـق
پرده سينى سيرماليديريس،
بو
"انسانپرور"
گنراللاردا انسانپرورليگينگ
يوقونديسىنينگ-
دا يوقدوغينى،
واغشيليغينگ
نأچه ديـيسنگ
بارديغينى ثبوت
ادملىديريس.
بيز
كاوفمانينگ
اورتا آسيانى
باسيپ آليش
أيـياميندان
دينگه يكجه اپـيزودى(صحنه
سى) سلجره
نيميزده هم
پادشانينگ بو
"بـيـيك مدنيتلى
و انسانپرور"
وكيللرىنينگ
حاقيقى كشبى
دولى
آيدينگلاشيار،
مسه- مأليم
يوزه چيقيار.
19- نجى
عاصيردا
توركمنلرينگ
اورتا آسيادا
ايه لأن
توپراقلارى
حأضيركى
ياشايان تره
تورياسينا(اولكه/
توپراق) دولى
ديين يالى
قابات
گليأردى:
خزرينگ و آمى
دريانينگ
آراسيندا گونباتاردان
گوندوغارا،
اوست يورتدان
و مانگغيشلاقدان
قاراسووا
چنلى، چندير،
سومبار آقارلارى
و سونگرا
گوندوغارا،
كؤپت داغينگ
دميرقازيق
اينگنگيلديندن
مزارشريف،
كليفأ چنلى
يايراپ ياتان
يورت
توركمنلرينگكيدى.
بير
ياريم
ميليونا
قولاى
ايلاتلى توركمنلرينگ[1900-
نجى يئللارده-
گ] آغلاباسى
اؤزلرينى
بوتينله ى اركين
آدملار
حاساپلايارديلار،
هيچ بير آقاليغا
بويون
بولمايارديلار.
كأبير توركمن
طايپالارى
ايرانينگ،
حيوانينگ و بخارانينگ
راياتلارى
حاساپ اديلسه-
ده، بو دينگه
سؤزده
قالياردى. روس قــشونلارى
ايلكينجى گزه ك
19- نجى عاصيرده
خزر
دنگزىنينگ
گوندوغار
كنارينا
چينلاقاى آرالاشيپ
باشلاديلار.
ايلكى
مانگغيشلاغى،
سونگرا شاقادامى،
ميخايئلوفسك(بـالقان)
آيلاغــــينى،
1880- نجى يئلدا- دا
چكيشلرى ايه
له ديلر.
1880-
نجى يئلدان
باشلاپ، بو
كناره
اورسيدينگ انچمه
گزه ك يانى
حاربى
توپارلى
ايلچىحانالار
و ديپلوماتيك
و سؤدا
اكسپديتسيالارى
(سفر) گلديلر.
اولار گپله
شيكلر آرقالى
قاتناشيق
آچديلار،
نأمه دير بير
زادى توتاريق
اديپ،
توركمنلرينگ
حقوقلارينى
اللريندن
آليپ، آدانينگ
كنارلارينى،
بئيله كى
پونكتلارى(نقاطلارى)
ايه له ديلر.
شونينگ نتيجه
سينده آلكساندورفسك
فورتى، شاقادام
و بالقان
آدادا
بركيتمه لرى،
آشيرآدا دنگيز
استانسياسى(حاربى
قرارگاه)
دؤرأپ، اولار
قـفقاز قشونى
اوچين
بازا(اساس)
بولوپ حيذمات
اتديلر.
1879- نجى
يئلدا بو يردن
گؤكدپأ
اكسپديتسيا(حاربى
حركت)/ شول وقت
يومشاقليق
بيلن "اكسپديتسيا"
ديئليپ
آدلانديريلياردى/
باشلاندى. اول
دربى- داغين
اديلندن
سونگ، 1880- نجى
يئلدا
قايتادان
اكسپديتسيا
اوغراديلدى.
سونگرا آحالى
باسيپ آلماق
اوچين آشغابادا-
دا باريلدى. 1884-
نجى يئلدا
تجـــــن، مارى،
1885- نجى يئلدا
بولسا قـوشغى
ايه لندى.
شول بير
وقـتينگ
اؤزونده روس
قشونلارى
اورنبورگ
طاراپدان هم
داشكنده،
خوقنده،
سمرقنده و
بخارا سويشيپ
گليأرديلر. 1874-
نجى يئلا چنلى
بو شهرلر و
رايونلار
(بخش) روس
قشونلارىنينگ
الينه گچدى.
دينگه حيوه و
بخارا باسيليپ
آلينماندى. بو
يؤريشلر
اورتا
آسيانينگ باسيليپ
آلينماغى
ديئليپ
آدلانديريلياردى.
رسمى
ماغلوماتلاردان
باشغا- دا،
روس
ادبياتيندا-
دا، داشارى
يورت ادبياتيندا-
دا آيرى-آيرى
آدملارينگ
دورلى وقـتده
يازان
يادلامالارى
بار.
باسيـبالجيليغينگ
ستملرى،
واغشيچيليقلارى
بارادا حتى
رسمى ماغلوماتلارينگ
اوستى بيلن هم
بيليپ
بوليار، باشغا
چشمه لرده
بولسا اول
واغشيچيليقلار
آچ-آچان بيان
اديليأر. بيز
باشغا
بيرلرىنينگ،
آيراتين- دا
"غيرى قومدان
بولانلارينگ"(ياد)
كيمدير
بيرىنينگ
يادلامالارينا
و
يازغيلارينا
سالغيلانماريس،
چونكى
اولارينگ
طاراپگؤيليكده
آيديلماغى ممكين.
بيز اورتا
آسيانى باسيپ
آلماغا گؤنيدن-
گؤنى قاتناشان
گنرال
كاوفمانينگ
امرينده
قوللوق ادن،
قشونينگ أهلى
بويروقلارينا
و سرانجاملارينا
بلد روس
افسرىنينگ
يازغيلارى
بيلن تانيش
بولايلينگ.
شونليقـدا،
بيزينگ
اليميزه گنــرال
ليته نانت م. ترنتـيـف-
ينگ انچمه يئل
گچندن
سونگرا، 1906- نجى
يئلدا، يعنى
آرقايـين و
اوبيكتيف(حقيقى)
ياغدايدا،
دكومنـتلر(اسناد
و مدارك)
اساسيندا
يازان كتابى—"اورتا
آسيانينگ
باسيليپ
آلينشىنينگ
تاريخيندان"
ايكى جلدليك.
اوقيجيلارينگ
اؤزلرى
اوقاپ، گره گينى
آلار يالى،
دينگه بو
كتابينگ
آدينى گؤركزمك
يترليك يالى
بولوپ
گؤرونيأر. اما
بو كتابى تاپماق
قين. مثلم،
گنرال
كاوفمانينگ " يموتلارى
قيريپ توكه
تمك" حاقداقى
بويروغى بيلن
باغىليقدا
گنرال
گرودوكوف- ينگ
ادن
داكلادى(سخنرانى)
بارادا هيچ
كيم بيله نوق.
بو بويروق هم
داكلاد
پادشاه
گنراللارىنينگ
تركستاندا
ادن أهلى
ايشلرىنينگ
اوستونى
آچيار، واغشى
باسيبالجيلار
حؤكمينده
اولارى دولى
فاش اديأر،
"انسانپرورليك،
مدنيتلىليك و
بـيـيك ايده
يالار (آرزولار)"
پرده سينى
سيريار.
شول
سبأپلى،
گنرال ترنتيف-
ينگ
كتابىنينگ و
دكومنتلرينگ
دينگه آدينى گؤركزمأن،
ايسم اورتا
آسيانينگ
باسيليپ آلينشيندان
آيراتين بير
اپيزود
حؤكمينده
"توركمنلرى
قيرماق"
مسئله سينه
دگيشلى يرلرى
بيلن
سيتاتالار
آرقالى
تانيشماق بىچاق
ضروردير.
تركستانينگ
گنرال-
گوبرناتورى(فرماندار
نظامى- گ)
فون-كاوفمان،
يواش- يواشدان
داشكند،
خوقند،
سمرقند و
بئيله كى شهرلرى
داش تؤوره
گيندأكى
اوبالاردير
يرلرى بيلن
يووديپ،
پادشاه حكومتىنينگ
عمومى
پلانينا لايئقليقدا،
حيوه و
بخارانى- دا
دمينه
سوراماغا تاييارلانياردى.
اورتا
آسيانينگ
هنيز باسيليپ
آلينماديق،
خزر دنگزى
بيلن آمى
دريانينگ آراسينداقى
توركمنلرينگ
دورلى
طايپالارىنينگ
ياشايان
اركين
تريتورياسى
بولسا قفقاز
كاماندوانياسينا
(قشون
باشليغينا)
قالديريلدى.
كاوفمان، يـيرتيجى
حيوانلارينگ
اؤز آوىنينگ
اوستونه
بؤكجك بولاندا
چمه لـشيشى
يالى، اييأم
چمه لنيپدى،
يؤنه آچ-آچان
سؤشمأگه،
توتوشماغا
ياغدايىنينگ
يوقدوغينا
دوشوندى،
چونكى
تركستانينگ
أهلى باسيليپ آلنان
شهرلرى
بويونچا
آونيق گارنيزونلارا(پادگان-
گ) بؤلونن
قشونلارىنينگ
گويجونه بيل
باغلانوقدى.
شونينگ اوچين
هم اول، اؤز
دأبينه گؤرأ،
مكيرليگه باش
قوشدى.
اول
اؤنگورتى
حيوه حانى سيد
رحيم بيلن
ديپلوماتيك
قاتـناشيقلارا
باشلادى، اونگا
گؤونىنينگ
يـتـنديگينى،
" بيـيك آق
پادشانينگ هم قـول
ياپـيانديغينى"،
شئيله هم
واغشى، بويون
اگمه زه ك
توركمنلرينگ—يموتلارينگ
قارشيسنا
حانه حؤكمان
كؤمگه گلمگـى،
بو "بويونى
يوغــين
راياتلارى
اونونگ
آياغــينا
يئــقيـلار
يالى اتمگـى"
يوره گـىنينگ
كويسه
يأنديگـى
حاقدا
آغـــــزيندا
آش
قاتـيـقلاتدى.
گنرال
كاوفمان بو
سويجى سؤزلر و
وعده لار بيلن
ييرتيجيليقدا
"آق
پادشانينگ
حكومتـيندن"
كم قاليشماجاق
خيوه
حانىنينگ
اوغينى يكه
لأپ گؤونينى
آولادى و خيوا
گليپ گؤرمك،
حانينگ اؤزى
بيلن
دوشوشماق
بارادا
چاغيريش آليپ
بيلدى.
شول وقـتلار حانليغينگ ايلاتى اوتوروملى اؤزبكلردن، حانا بويون اگديريلن چاروا طايپالاردان، شئيله هم بللى بير درجـه ده، حان بيلن اونگوشمايان، اونگا بويون اگمك ايسله مه يأن يمـــوت تــوركمنلردن عبارتدى. حانه بويون ايلات حيوه شــهرىنينگ تؤوره گينده، آمى دريانينگ بويوندا، سوواريش كاناللارىنينگ يوقارسيندا، يموتلار بولسا دميرقازيق- گونباتاردا، داش حوض، يئلانلى، كؤنه اورگنچ ش