Oguzyñ uruglarynyñ arasyndaky agzalalyk agzybirlige övrülenden soñra ol Hindistana ilçiler ÿollap, paç ve mal isledi. ÿöne Hindistanyñ halky ve baÿ ÿolbaşçylaryñululary ÿaman ve gödek jogaplar berdiler. İlçiler gaÿdyp gelip, Hindi halkynyñ närazyçylyklaryny Oguza aÿtdylar. Şondan soñ Oguz Hindistana tarap ÿola çykdy ve bu ÿurdy gündogar tarafyndan eÿeläp başlady. İlki Uludag velaÿatyna baryp az vagt ol ÿerde dem-dinç aldy, soñra İkariÿa tarap ugrady. Bu dagyñ daş-tövereginde derÿa (akar suv) bilen belend-pugta galalar bardy. Bu derÿany gämi bilen geçmek mümkin däldi. Oguz Kelek (tulum-sal) ÿasamagy buÿruk berdi ve olaryñ kömegi bilen derÿadan geçdiler ve şeÿdip İkariÿany aldy. 

Hindistanyñ gündogar tarafynda ÿene bir uly velaÿat bardy, padeşahy Sinmi (Tinesi) Ogul ÿagmahan (Usihi Ogul Numanhan) adlydy. Ol, Oguzyñ Hind ÿurduna hüjüm edip ol ÿeri basyp alanlygyny eşiden vagty, il bolmak ve Oguza boÿun egmek niÿetini görkezip salgyt bermegiñde kabul edipdi. ÿöne Oguz onuñ ülkesinden çykyp gaÿdan dessine ol duşmanlyga başlady (terslik edip başlady) ve Oguza garşy gozgalañ göterdi. Oguzñda yzyna dolanyp, ony tutdy ve öldürdi, ülkesiniñde özüne tabyn edip goÿdy. Oguz şondan soñ ÿola düşüp, öñünden gelen her bir ÿurdyñvelaÿaty alÿardy, şeÿdip Çini (Hytayÿ) Maçini ve Nenkiÿasy (Tankasy) eÿeledi ve olary öz mülküne goşdy. Olardan köp mal ve olja alyp öz vatany bolan Türkistana gaÿtdy. Ol, Ortak ve Altakda menzil-mekan tutdy. Almalyk (şäheriniñ) ÿakynynda Turkunlydag ve Turkanlydag adly äfet uly iki dag bardy. Turkun ve Turkan, bu daglarda bitÿän iki hili otuñ adydyr. Daglar şu otlara görä adlandyrylypdyrlar. Oguz bu ÿere baryp düşenden soñra, Ondört (dört) günläp ol ÿerde oturdy. Bu töveregiñ padeşahy bolan İnal Han, Oguz bilen söveşmek üçin goşun yÿgnady. İki tarap arasynda söveş başlandy, iki tarapdan köp adamlar gyryldy. 
Ahyrsoñy (sekiz gün dovam eden uruşdan soñ) diÿe ve gatyrlary bir-birine dañyp olary esgerleriñ öñünde goÿdylar, öÿleri, çadyrlary ve ÿükleri galkan ÿaly peÿdalandylar, şondan soñra ÿagmyr ÿaly ok ÿagdyrdylar, şeÿdip Oguz İnal hanyñ (İlhanyñ) üstünden ÿeñiş gazandy ve ony öldürdi. Onuñ mülküniñde öz eline alyp, bir müddet soñra öz ÿurdy bolan Ortak Kürtaga gaÿdyp geldi. Maksady bu ÿerde atlaryny semritmekdi, atlar semränlerinden soñra Oguz, gaÿra tarapda ÿerleşÿän ÿurtlary basyp almaga azm etdi. ÿolda öz emirleri bilen geñeşdi, şonda şeÿle karara gelindi: Amuÿ derÿasynyñ Penjabyndan geçip hemme velaÿatlara ilçi ibermeli, eger boÿun bolup mal berselerä gavy, ÿogsa söveşip almaly. 

Goşun ilki bilen Garjistana tarap ÿöridi ve oña ilçiler ÿollandy, Gur hökümdary ilçileri hormat bilen kabul etdi ve Oguza hyzmat etmäge başlady. Muny eşidipñgören Garjistan, Gazna, Zabul ve Kabul boÿun egip mal bermekligi kabul etdiler. Gur hökümdary: Velaÿatymyzyñ golayÿnda duşman kändir diÿip Oguzyñ ilçilerine aÿtdy. Şonda Oguz ÿüz sany uruş tälimi gören atlysy bilen Gur hökümdaryny töverege ÿollap, egerñde il bolup boÿun egseler ne ÿagşy, egmeseler olar bilen söveşiñ, diÿdi. İne şondan soñ agzalan velaÿatlaryñ hemmesi Oguza tabyn boldylar. Olaryñ her birine yÿlda iberjek mal-garalary bildirildi. Soñra olaryñ hemmesi gaÿra tarafa göçdiler ve Başgurda baryp ÿetdiler. Ol, berk-belend galady, onuñ häkimine Garaşit ÿagy diÿÿärdiler, ol Oguz bilen söveş etdi velin Oguz üstün çykdy ve töverekleriñde eÿeledi. Şol vagt Oguz her kime mähirli ÿüzlendi, şondan çürim ÿaşulular oña OGUZ AGA adyny berdiler. 
Gürk (Kark) ve Başgurda tarap ÿola çykanda, müñ öÿli gelip Oguza goşuldylar (Z.V.Togan, Togsan müñ diÿÿär), şondan çürim olara "On dokuz Oguz" diÿilipdir. Gelip goşulanlaryñ arasynda garry kişiler-de bardy, ejizlik ve savukdan ÿaña olar uruşmakdan galypdylar. Olar öz ahvallaryny Oguza beÿan etdiler, Oguz-da: Barçañyz munda mekan tutuñ, diÿip aÿtdy. Ol ÿer, Akgaÿa ÿerliginde bolup, Almalyk tövereginde bolmaly. 

Olaryñ arasynda durmuşy gören, hüşgär ve akylly bir ÿaşuly bardy, adyñda Büşi (ÿuşi) Hojady. Onuñ Gara Sülük adynda bir ogly bardy. Atasy ogluna garap: "Siz bilmeÿän ÿoluñyza barÿarsyñyz ve arañyzda bir beled, köfi gören adam ÿok, eger-de başyñyza bir iş gelse, ony size çözüp berer ÿaly meni özüñiz bilen äkidiñ (saklañ) bir gün işe ÿararyn" diÿdi. Ogly oña: Eÿ däde (ata)! niçik Oguzyñ sözüniñ tersine gideÿin diÿdi. Şeÿlem-de bolsa ahyrsoñy ony bir sandyga salyp, diÿä ÿükläp, nirä gitse özi bilen bile äkitdi. Gürk (Gark) ve Başgurda ÿetdiler. Bu ÿeriñ ilaty sitemkär hem hilegärdi. Olar gedemlik ve tekepbirliklerinden ÿaña hiç bir özge padeşaha baş egmändirler. Olaryñ şol vagtky padeşahlarynyñ ady Garaşitdi. Oguz ony tutdy. Gürk ve Başgurd İl boldylar hem-de salgyt bermekligi kabul etdiler. 

Ol ÿerden ötüp barÿarkalar bir çölüñ üstünden bardylar, ol ÿerde bir damja suv ÿokdy. Gara Sülük bu haly öz dädesine beÿan etdi. Büşi Hoja "bir näçe sygyry biri-birine baglap köp ÿüvürdip (ÿörtdirip) goÿberiñ, olar bir ÿerde durarlar, aÿaklaryny ÿere urarlar, siz şol ÿeri gazyñ, ÿerden suv çykar" diÿdi. Gara Sülük şeÿle etdi, suv çykardy ve barça halayÿk şad boldy. Oguz bu işi görüp oña köp savgatñengam berdi ony il ÿurtçysy etdi. 

Ol ÿerden, Atil (İtil) derÿasynyñ üstünde Ok (Urug) gyran gök bulut adynda bir ÿere geldiler. Bu ÿeriñ ilaty Oguzyñ gelenini eşidip, biz ÿeñildik diÿip öz malñmülklerini ve gymmat-baha sep-şaÿlaryny taşlap gaçyp gidipdir. Goşun, suvyñ kenaryna gelen vagty, dury suvyñ içinden her hili gap-çanak hem-de altynñkümüşden bejerilen sep-şaÿlari gördiler, ÿöne suva girseler beÿle zatlary tafyp bilmediler. Gara Sülük bu meseläni dädesine aÿtdy. Şonda dädisi oña, suvyñ kenarynda belendräk ÿer ÿokmy, barlap gör diÿende ogly (Gara Sülük) hava bar, uly bir agaç bar diÿip jogap berdi. Onda şol agajyñ şahalarynyñ arasyny ÿagşy gözle, olaryñ arasynda gizlenip goÿlan zatlar bardyr, diÿip Büşi Hoja ogluna aÿtdy. Gara Sülük baryp agajyñ şahalarynyñ arasynda köp zatlaryñ gizlenip goÿlandygyny gördi, olaryñ hemmesini yÿgnap Oguza getirip berdi. Oguz ÿene bir gezek Gara Sülüge engamlar berdi. 

Şol vagt Oguzyñ kellesine bir fikir geldi: Biz jahany eÿelejek bolup hemme töverege gadam goÿduk, asyl vatanymyz bolan Talas ve Saÿram yzdañeÿesiz galdy. Eger-de duşmanlar biziñ ÿoklygymyzdan peÿdalanyp ÿurt-öÿlerimizi talasalar ol biziñ üçin bednamlyk ve duşmanlar üçin şadlyk bolar ve nesÿe umyt üçin nagdy elden bermek bolmaz diÿdi ve derrev öz ÿer-ÿurduna dolanyp, ol ÿerlerde köp ymaratlar bina etdi ve aÿşñu işret bilen gününi geçirdi. Oguz govumlary Talas ve Almalyk velaÿatlaryny goryp saklady. 

Dr. Farzad MARJANI, Civil Engineer, Ph.D. Ankara - TURKEY TEL      : +90 - 312 280 82 16 FAX     : +90 - 312 280 67 20 EMAIL : farzad@turkmens.com