Oguz Şirvan taraflaryndan ÿola düşüp Arran ve Mugana geldi, şol vagt Tomus aÿlarydy, hava gaty gyzgyndy, şondan çürim ol ÿerlerde galmak mümkin däldi, ylalaşyp ÿaÿlagly daglara gitdiler. Gyş gelende ÿene bu ÿerlere gelip bu velaÿatyñda alarys diÿdiler. Tomus aÿlarynda bu velaÿatyñ ÿaÿlag ve daglaryna, Sebelan daglaryna, Aladag hem Agdyböri daglaryna gar ÿagdy (Rovaÿatlara görä, Aladag adyny olar goÿupdyrlar ve Sebelan diÿip-de olar adlandyrypdyrlar Türkçede orta çykyp dik duran zada Sebelan diÿerler). ÿaÿlagda galan vagtlary, bu töverekde bolan hemme ülkeleri gola geçirip özlerine tabyn etdiler. Azerbaÿjan velaÿatynyñda aldylar. Özlerine derek atlary, mal-garalary, otlaglary (Öri meÿdanlary) giñ bolan Ujan sährasynyñ otlagynda beslediler. Şol ÿerlerdekäler bir gün, her kimiñ bir etek tofrak getirip şol ÿerde bir defe emele getirmeklerini buÿruk berdi, ilki başda özi (Oguz) bir etek tofrak getirip dökdi. Uly bir defe emele geldi. Bu defäniñ adyna Azerbaÿjan diÿdiler (Azer türkçede beÿik diÿmekdir, baÿnan-da baÿlaryñ-ulularyñ ÿeri diÿmekdir). Bu ülke şeÿdip meşhur boldy. Bu gün-de Azerbaÿjan diÿmekleriniñ sebäbi ine şudur. Şol tomus mövsiminde Oguz Aladagda ÿaÿlag etdi, ol ÿerden Bagdad, Gürjüstan, Diÿarbekr ve Ragga tarafyna ilçiler ÿollap, gelÿärin diÿip habar berdi. Gelişinden habardar bolmaklary ve oña nähili jogap berÿändiklerini biljek boldy. Eger-de baş egip il bolsalar ve salgytlaryny her yÿl biziñ hazynamyza getirip berseler ne ÿagşy, ol ÿere goşun gitmez, eger-de öz fikirine mynasyp jogap bermeseler, olary ÿola getirmek üçin hüjüm etjekdi. İlçiler şöl töverege ÿollananlaryndan soñra-gyş, Arran ve Mugan taraflaryna geldi. Kür ve Aras çaÿlarynyñ arasynda ÿurt edindi, gyşy şol ÿerde geçirdi. Şol töveregiñ hemme halklaryny özüne il etdi (tabyn etdi). ÿaz gelende-de, dürli ülkeleriñ hökümdar ve soltanlaryna ÿollan ilçileri gaÿdyp geldiler. Diÿarbekr, Ragga ve Bagdada giden ilçiler, bu töveregiñ hökümdarlarynyñ "Oguz bir gelsin göreÿli, uruşarsmy ÿa-da il bolarysmy şol vagt jogap bereris" diÿdiler diÿip habar getirdiler. Gürjüstana giden ilçiler, ol ÿeriñ hökümdarynyñ "biz uruşa teÿÿar" diÿip aÿdandygyny beÿan etdiler. 

Oguz ozaly bilen Gürjüstana habar ÿollap, derrev gelÿärin, teÿÿarlygyñyz bolsa görüberiñ, soñra Oguz duÿdansyz-habarsyz gelip çozdy diÿmäñ, diÿip olara duÿduryş berdi. Uruş meÿdanynyñda siz belli ediñ, nirede teÿÿar bolsañyz biz şol ÿere bararys, diÿip Oguz gaÿgysyz gürledi. ÿaz gelip atlar semrände Oguz Gürjüstana tarap ÿola düşdi, Gürjüstanyñ golaÿlaryna baranda, Gürjüler 3-4 günlük ÿola öñe gelip söveşe teÿÿar bolup durupdyrlar. 

Derrev söveşe başlandy. Oguzyñ goşuny üstün çykdy. İki gije-gündiz dovam eden uruşdan soñra Gürjüler gaçdylar. ÿöne olar ÿene yÿgnanyp gaÿta uruşmaga başladylar. Emma Oguzyñ goşunlarynyñ garşysynda jydap bilmejekdiklerine göz ÿetirip, Oguzyñ huzuryna gelip il boldylar. Töverege hat-fermanlar ÿollap, gorkyp dargan ilaty yÿgnanmaga ve Oguza salgyt tölemäge çagyrdylar. Oguz bir aÿ on bäş günläp Gürjüstanda galdy. Soñraky tomus mövsiminde Aladaga çykdy. Aladaga ÿetip barmaga bir näçe günlük ÿol galanda Gürjüleriñ salgyt tölemäni, Oguzyñ bellän şähnesini ülkelerinden kovup, ÿagy bolandyklary barada habar gelip gavuşdy. Oguz bu habari eşidende öz alty ogluny çagyrdy ve olara şeÿle diÿdi: "Men bu govmy-Gürjüleri synap gördüm, olaryñ nähili adamdyklaryna gavy göz ÿetirdim, olar bir hüjümden känine jydap bilmezler, olaryñ üstüne uly goşun ÿollamaga ÿa-da meniñ gitmegime gerek ÿok". Her ogluna iki ÿüz esger berip olary Gürjüler bilen söveşe ÿollady. Gürjüler bilen söveşde Oguzyñ ogullary, olary ÿeñdiler. Şol vagt öz dädelerinden (Oguzdan) ilçi geldi ve hemme esgerleriñ şol tomus iÿjek-geÿjekleriniñ Gürjülerden yÿgnanmagy buÿrugyny getirdi. Bu habar Oguzyñ ogullaryna gelip ÿetende olar talañy güÿçlendirdiler ve köp mykdarda iÿmitleri yÿgnap dädelerine getirdiler. Şeÿle-de şähnelerini belläp salgytlaryñ mykdaryny aÿtdylar ve Aladaga gaÿdyp geldiler. Olar, ÿagşy iş edendikleri üçin Oguz olary sylaglandyrdy ve "men dirikäm eden uly hem peÿdaly işleriñiz ve ad-abraÿ gazanmagyñyz, men ölemden soñra-da ÿerimi almaga layÿkdygyñyzy görkezdi" diÿdi. Soñra ilçiler ÿollap hemme gyşlaglardaky esgerleriñ yÿgnanmagyny ve Kürdüstana tarap ÿola çykylmagyny isledi. 

Dr. Farzad MARJANI, Civil Engineer, Ph.D. Ankara - TURKEY TEL      : +90 - 312 280 82 16 FAX     : +90 - 312 280 67 20 EMAIL : farzad@turkmens.com