| AKDERÝ, GARADERÝ, BÄÞDERÝ, GÜNDERÝ
Ärsarylaryñ Ulydefe taÿfasynyñ hatarynda Akderi diÿen urug bar. Bu
urugyñ vekilleri, Halaçda, Çarþañ-yda ve Täjigistanda, Ovganistanda ÿaþaÿarlar.
Þeÿle-de agzalan ÿerlerde Akderi diÿen obalaryñ bardygy bilinÿär. Akderidäki
Ak sözi gündogary ve Garaderidäki Gara sözi-de günbatary a-ladÿar ve deri
sözi bolsa ol gadymy türki Termek, Tirmek iþliginden (fiilinden) gelip
çykÿar ve häzirki türkmen dilindäki tire sözüniñ irki görnüþidir.
Türki dilleriñ þol sanda türkmen diliniñ VII-VIII. asyrlardaky Orhon-ÿeniseÿ
ÿazuv ÿadygärliklerinde (Mogolistandaky Selenga derÿasynyñ boÿlaryndan
tafylan Moÿun Çur ÿadygärliginde-759) Tiril sözi yÿgylmak, toplanmak ÿaly
manylarda ulanylypdyr.
Mahmud Kaþgarly-da, Termek sözüni toplamak-üÿþürmek, Terig sözüni-de
tofar, yÿgyn manylarynda ulanypdyr. Biziñ klassyk edebiÿatymyzda tirmek
iþliginiñ yÿgmak manysynda köp ulanylanlygyny görÿäris:
Bag içre girdim ÿördüm
Gyrmyzy gülünden tirdim (Þasenem-Garyp).
Açylan bagy-da alma-enary-
Keþt edip gülleriñ tirebilmedim (Zöhre-Tahyr).
Bäþderi sözi, Bäþ tireden yÿgnanan ili, Günderi sözi-de gün tiresinden
(Gun-Hun tiresinden) emele gelen ili a-ladÿar. Mälim bolþy ÿaly Gün-Gun-Hunlar,
türkmenleriñ gadymy ata-babalarydyrlar.
Dr. Farzad
MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY |
|
|
|