ALAM, ALAN, AS, OLAM
Türkmen taÿfalarynyñ biri bolan Alamlaryñ vekilleri Türkmenistanyñ
dürli künjeklerinde, Samarkandyñ Türkmengüzer mähellesinde, Surhanderÿa
velaÿatynyñ Termez þäheriniñ Kepderhana obasynda, Täjigistanyñ Jylyköl
þäherinde ve Ovganistanda ÿaþaÿarlar. Türkmenleriñ ÿemreli taÿfasynyñ Dagly
urugynyñ hatarynda-da Olam diÿen tire duþ gelÿär.
Salyrlaryñ Garaman ve ÿomutlaryñ Garaçuka bölümlerinde Alam, Kaþgaderÿa
velaÿatynyñ Baharistan þäherinde ÿaþaÿan Pamyk türkmenlerinde Alan diÿen
tire bar. Bu agzalan adlaryñ hemmesiniñ asly-köki bir sözdendir.
Türki halklaryñ köküni yzarlaÿan alymlaryñ aglabasy, häzirki Olam
taÿfasyny ve Olam tiresini gadymy Alan diÿen halk bilen baglanyþdyrÿar.
Alanlar IX. asyra çenli gaÿraky Kavkazda ve IX.-X. asyrlarda-da olaryñ
bir bölegi Horezm dövletiniñ Sarygamyþ gölüniñ tövereklerinde oturypdyrlar.
Alanlar, I.asyrda Azov deñizinden tä Arala çenli giñ sähra ÿaÿrap
Türkmenistanda (Orta Asiÿada) ÿaþaÿan halklaryñ hataryna garyþan halk bolupdyr.
Akademik A.A.Roslÿakov, Alanlaryñ mundan 2000 yÿl ozal Türkmenistana gelendiklerini,
türkmen halkynyñ arasyndaky süÿri kelleligiñ (dolikosefal), gyzyl re-kli
geÿim-gejimleriñ, atyñ käbir þaÿ-sepleriniñ türkmenlere, Alanlardan geçenligini
belleÿär. Moskvaly alym G.P. Vasilÿeva Olam taÿfasynyñ ve Salyrlaryñ Alam
urugynyñ hut Horasan ÿa-da Sarygamyþ Alanlarynyñ nebereleridigini, olaryñ
Abu Reÿhan äl-Biruni (973-1050) dövründe beÿleki türkmen taÿfa-tireleri
bilen goþulyþandygyny ÿazÿar. Alymyñ fikiriçe olar, X-XI. asyrlarda Horezmlileriñ
ve Peçenekleriñ gatyþyk dilinde kepläpdirler. Diÿmek Alanlar, azyndan 1000
yÿl mundan ozal türkmen taÿfa-tireleri bilen gatyþyp olaryñ arasyna si-ipdir,
ÿöne öz gadymy Alan diÿen adyny Alam ve Olam görnüþinde þu güne çenli saklapdyr.
Geçmiþde Alanlara, As ÿa da ÿas adynyñ-da berilenligini ÿatlap geçmegimiz
gerek. Bu gadymy taÿfanyñ Osetin halkynyñ döremeginde aÿgytly rol oÿnanlygy-da
alymlaryñ eserlerinde getirilÿär. Alanlaryñ As diÿen ady Os görnüþinde,
Osetin halkynyñ adynda þu vagta çenli saklanypdyr, eti-etin bölegi-de "ÿurt"
manysyny berÿär (gürji dilinde).
Diÿmek Olam, Alam, Alan ve As diÿen tire-taÿfa adlary gadymy Alanlaryñ
adyna syrygyp, olar, türkmeniñ irki tire-taÿfalaryndandyrlar.
Dr. Farzad
MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY |
|
|
|