| ALÝLÝ
Alili diÿen türkmen taÿfasynyñ vekilleri, häzirki vagtda köpçülikleÿin
Türkmenistanyñ Kaka þäheriniñ Onbegi ve ÿüzbaþy diÿen obalarynda, Daþhavuz
velaÿatynyñ yÿlanly ve Alilioÿ taraflarynda, Çärjev velaÿatynyñ Dänev,
Farab ve Buhara velaÿatynyñ (Özbegistanda) Peþkuh þäherinde, Ovganistanyñ-da
Andhoÿ ve Mazaryþerif velaÿatlarynda ÿaþaÿarlar.
Türkmeniñ ajayÿp bagþysy Magtymguly Garly (Çuval bagþy)-da þu Alili
taÿfasyndandyr. Ol hemiþe Sapar gyjakçy bilen bile gezip, öz ilini aÿdym
saza doÿurupdy:
Kyrk yÿl bäri toÿ görsem-de gaty kän
Toÿ görmedim þeÿle täsin ullakan,
Gözüñ aÿdyñ, size guvanÿar ülkäm
Çuval bagþy bilen Sapar gyjakçy,
Biri dutar biri gyjak saÿradan
Aÿdym bilen gam daþyny avradan,
Nä hiliräk toÿ tutmaly övreden
Çuval bagþy bilen Sapar gyjakçy.
Alili adynyñ döreÿþi barada Hyva hany Abylgazy Bahadyr (XVII.asyr),
þeÿle ÿazÿar: XIV. asyryñ ortalarynda gadymy Uzboÿuñ orta akymynda Ärsary
bayÿñ raÿatynda Hydyr Jora, Aly Jora ve Ýgbek diÿen üç sany baÿ doganlar
ÿaþapdyr. Garyp düþen türkmenler ve özbekler Hydyr Jora bilen Aly Jora
ÿüz tutup olaryñ raÿatlygyny kabul edipdirler. Hydyr Joranyñ raÿatyndaky
ile Hydyrili ve Aly Joranyñ raÿatyndaky ile-de Alili diÿip ad berlipdir.
Alililer þol dövürde Uzboÿuñ iki kenarynda Aktam ve Garrygeçit aralygynda
ÿaþapdyrlar. Orta Uzboÿda ÿaþan Alilileriñ, Daþhavuz, Çärçev ve Buhara
tövereklerine näjüre düþendikleri barada-da þeÿle diÿilÿär: 1578-nji yÿlda
Ü-züñ (Uzboÿu-) suvy kesilÿär ve Alilileriñ uly bölegi Ahala gelÿär, bir
bölegi-de Däneviñ Kölaryk diÿen ÿerinde ornaþÿar. ÿöne Buhara emiriniñ,
Dänevli Alilileriñ bir bölegini Buhara göçüren bolmagy ähtimaldyr.
Türkmenler baglasa bir ÿere bili
Gurudar Golzumy derÿayÿ Nili,
Teke, ÿomut, gökleñ, ÿazyr, alili
Bir dövlete gulluk etsek bäþimiz.
Magtymguly
Dr. Farzad
MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY |
|
|
|