| BEÇENE, ŬTBEÇENE, PEÇENEG
Taryhda öçmejek yz galdyran gü˙çli türki ta˙falaryñ biri-de Peçeneglerdir.
Türki halklarda Beçene, Ŭtbeçene görnüŝlerinde ˙azylan bu etnik adyñ gadimi
görnüŝi Peçenegdir. Peçenegler öz adyny VI-VII. asyrlarda Be˙ik Türk Kaganlygyny
emele getiren Türki Ta˙falardan (Gök Türklerden) alyp ga˙d˙ar. Ŝol dövürde
Issykköl ve Balkaŝ tövereklerinde ˙aŝan bu Peçeneglere Onoklar ˙a-da Türkeŝler-de
di˙ilipdir.
Be˙ik Türk Kaganlygy synandan soñra, türki ta˙falar, çar tarafa
dargapdyrlar. IX. asyryñ 1-nji ˙arymynda Peçenegleriñ uly bölegi Emba,
Ural, Volga ve Don tövereklerinde ˙öriŝ edipdirler. Olar Kiev kn˙azlarynyñ
(goŝun serkerdesi, vela˙at häkimi) serhedindäki giñ sähralarda orun tut˙arlar.
IX-X. asyrlarda Peçenegler, tofar-tofar göçüp gelip, bu ˙erde olaryñ sany
barha art˙ar.
Çarva Peçenegler, öz mal-garalaryna öri me˙danlary arap, ˙alñyz Ors˙ete
däl e˙sem, Majaristana ve Bolgaristana tarap-da ˙a˙ra˙arlar. ˙öne Orslar,
özlerine ˙aranlar tafyf, 1036-nji y˙lda Kieviñ eteginde Peçeneglere uly
zarba ur˙arlar. Ŝondan soñ Peçegler, Orslaryñ, Ukrainleriñ, Majarlaryñ
ve Bolgarlaryñ arasyna si-ip gid˙ärler.
X.asyrda Avrupa göçen Peçenegler, 8 uly ta˙fadan ybarat bolupdyrlar
olaryñ sany XIII. asyrda 13-e baryp ˙etipdir. Ŝolaryñ arasynda: Ertem,
Gapan, Garaja, Gögerçi, Temir ve Teber ˙aly adlar-da bolupdyr.
Bu adyñ manysyny, Kylguçy-˙erine ˙etiriji di˙ip ber˙än alymlar bolŝy
˙aly, garagalfak alymy D.A˙tmyradov sözüñ manysyny "defesinde gamçy ˙aly
örülen saç go˙˙anlar" di˙ip ber˙är.
Alym Z.Ŝ.Novŝirvanov, bu ady Peçen ve -ek di˙en iki bölege böl˙är.
Birinji bölegini bijin-piçin, peçen, ˙agny Ma˙myn sözüne bagly ed˙är ve
-ek ad ˙asa˙jy goŝulmadyr, di˙˙är.
Dr. Farzad
MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY |
|
|
|