| ÇAGATA¥-ÇAKA-ÇAL-ÇANDIR-ÇARIK
Sakarlaryñ Hojainebeg bölüminde ve Buhara velaÿatynyñ Alat þäherinde
ÿaþaÿan Çavdyrlaryñ hatarynda Çagataÿ adly tireler bar. Sakar çagataÿlary
Çagataÿ bala (ÿokarky çagataÿ) ve Çagataÿ payÿn (Aþaky çagataÿ) diÿen iki
bölege bölünÿär.
Çagataÿ, Çengiz hanyñ ikinji oglunyñ adydyr. oña tabyn ÿerlerde
ÿaþaÿan ilata Çagataÿ ilaty diÿilÿärdi. XIV. asyrdan soñra çagataÿ ulusynyñ
topraklary daralÿar, ol ÿalñyz Mavera-ün Nähre (Amyderÿa bilen Syrderÿanyñ
aralygy) eÿe bolup galÿar. Sakar çagataÿlary, 1780-nji yÿllar çemesinde
Samarkant tövereklerinden Sakara göçüp gelÿärler.
Türkmeniñ dürli taÿfalarynyñ hatarynda Çaka, Çakan, Çakmak, Çakja
ve Çakyr ÿaly etnonimler bar. Olaryñ hemmesinde bar bolan Çak sözi ve adlaryñ
asyl gelip çykyþlary barada alymlar anyk maglumat bermeÿärler.
Türkmeniñ dürli taÿfalarynyñ hatarynda Çal, Çalça, Çalbozan, Çalma,
Çalþak ve Çalyþ ÿaly etnonimler bar. Olaryñ hemmesinde bar bolan Çal sözi
ve adlaryñ asyl gelip çykyþlary barada anyk maglumat berilmeÿär.
Daþhavuz, Çärjev, Buhara, Samarkant ve Kaþgaderÿa velaÿatlarynda
Çandyrlar ÿaþaÿarlar. Þol vagtyñ han-begleri, uruþgan türkmen taÿfasyny
dürli oba-þäherlerde oturmaga mejbur edipdirler. Çandyr sözi berk, edermen
manylarda ulanylÿar. adyñ Çavdyr sözi bilen baglanyþygy bolmagy mümkin.
Gökleñleriñ ve Nohurlylaryñ Çaryk, Burkazlaryñ ve ÿomutlaryñ Çarykly,
Salyrlaryñ-da Çarh diÿen urug-tireleri bar. M.Kaþgarly bu urug-tiräniñ
adyny Çaruklug þeklinde görkezÿär ve Çar sözüniñ maþgala-urug manysyndadygyny
ve -yk sözüniñ-de köplügi-jemi a-ladÿalygyny belleÿär.
Çar (çahar) sözi, Pars diline dört (4) manysyny berÿär: Çarjev (çarjuÿ):
dört ÿab.
Durmuþ ÿoly uzak, menziller uzak,
¥olda ÿitirmäliñ, köne dostlugy,
Kötel kän, synag kän, kän dürli duzak,
¥olda ÿitirmäliñ, köne dostlugy.
Ata Atajan
Dr. Farzad
MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY |
|
|
|