| ÇEPNÝ-ÇERÝKLÝ-ÇÝG-ÇOMAK-ÇOTAKLI
Gadymy oguz-türkmenleriñ 24 taÿfasynyñ biri-de Çepnidir ve alymlaryñ
oña Bölek Ýl-Tofar-Kiçi taÿfa manylaryny berendiklerine garamazdan, sözüñ
manysynyñ batyr-bahadyr, gahryman ve söveþje-digini öñe sürÿänler-de bar.
Olaryñ bir böleginiñ Selçuklaryñ hereketi dövründe Ýrana, Türkiÿä, Kavkaza
ve Iraga göçüp gidendikleri aÿdylÿar. Gökleñleriñ hatarynda-da Çepni tiresine
duþ gelinÿär.
Samarkant velaÿatyndaky Nurata türkmenleriniñ hataryndaky Çerikli
ve Saryklaryñ Çerli tireleri, VIII. asyryñ türki ÿazuv ÿadigärliklerinde
agzalÿan gadymy türki Çerikli taÿfasynyñ galyndylarydyr. Þol vagtyñ türki
dillerinde goþun-esger manysynda Çerik sözi ulanylypdyr. ÿangy bu söz "Esgerler
Ýli" diÿmek manysyndadyr.
Çig ve Çigli sözleriniñ her biri gadymy türki taÿfanyñ ady bolup,
olar VI-VIII. asyrlarda Orhon-ÿeniseÿ ÿadigärliklerinde-de duþ gelÿär.
ÿusuf Balasagunynyñ "Kutadgu Bilig" diÿen eserinde Çigil sözüne "Garamaÿak
Ýl" diÿlip düþündiriþ berilÿär. ÿöne Çig-Çigil sözleriniñ Düvün-yÿgyn ÿaly
manylary a-ladÿandygyny nazara alsak, Çig/Çik diÿen gadymy etnonimiñ-de
þu sözden emele gelendiginiñ mümkinligini aÿtsa bolar.
Salyrlaryñ çomak, tekeleriñ çomalak-çomur, ÿomutlaryñ ve gökleñleriñ
çoman diÿen tireleri bar. Sözleriñ asyl gelip çykyþy hakda alymlar dürli
fikirler beÿan edÿärler.
Ärsarylaryñ çekir urugynda Çotakly, Kyraçly ve Salyrlarda Çotlar,
tekelerde Çotan, gökleñlerde-de Çotur diÿen tireler bar. Olaryñ hemmesiniñ
ady çot sözünden ve köplügi-jemi bildirÿän -ak, -an, -lar, -ur goþulmalaryndan
emele gelipdir. adyñ yzyndaky -ly baglylyk goþulmasy, tiräniñ Çotak diÿen
ÿerden çykan ildigini a-ladÿar. Balkanda, Ma-gyþlakda ÿaþan türkmenleriñ
üstüne XVII-XIX. asyrlarda Hyva hanlarynyñ vagtal-vagtal çozandygy, þol
çozuþlarda bu tövereklerde ÿaþaÿan türkmenlere Çotak diÿen ÿeriñ tebigi
gala bolup hyzmat edendigi bildirilÿär. Çot, çut, çüt sözleriniñ urug-tire
manysynda-da ulanylan bolmagy mümkin.
Dr. Farzad
MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY |
|
|
|