| DÜ¥EJÝ (DÝ¥EJÝ)-DÄLÝ
Diÿejiler, Türkmenistanyñ dürli velaÿatlarynda ylaÿta-da Balkan velaÿatynyñ
Esenguly, Çekiþler þäherleri bilen Çeleken-Nebitdag tövereklerinde ÿaþaÿarlar.
Ýranda, Özbegistanda, Garagalfagystanda ve Azerbaÿjanda (Deveji)-da Diÿejiler
ÿaþaÿarlar. bu ad, diÿe ve iþi bildirÿän -ji goþulmasyndan emele gelipdir.
Hyvada 18 yÿllap hanlyk eden (1645-1663) ve türkmenleri örän köp
gyran, soñra öz günäsini ÿuvmak maksady bilen Türkmenleriñ Nesil Agajy
diÿen meþhur iþi bitiren Abylgazy Badyr hanyñ (1603-1664), þeÿle-de beÿleki
alymlaryñ berÿän maglumatlaryna görä (1550), Diÿejileriñ þol vagtky sanlary
5-6 müñ öÿli (25-30 müñ adam) bolupdyr.
Türkmen taryhynda mynasyp yz galdyran taÿfalaryñ biri bolan Diÿejiler,
Abylgazynyñ pikirine görä, XIV. asyrda, Altyn Orda hany Özbek hanyñ ogly
Janybegiñ hanlyk süren dövründe (1341-1357) döreÿär. Olar, XVII. asyrda
Alililer ve Hydyrililer bilen (adada ÿaþaÿan Hyzyr taÿfasy) birlikde, ÜÇLÝ
diÿen taÿfalar toparyny emele getiripdirler.
Orta asyrlarda bolup geçen taryhy, syÿasy ve yktysady ÿagdaÿlaryñ
bu taÿfanyñ dargap, dürli künjeklerde ÿaþamagyna alyp gelenligi bildirilÿär.
Ençeme türkmen taÿfalarynyñ hatarynda Däli diÿen urug-tire duþ gelÿär.
Bu söz häzirki manysynda düþünilmeli däl, onuñ, VI. asyrda beÿik Türk Kaganatynyñ
hataryna giren TELE diÿen gadymy türki taÿfalarynyñ ady bilen baglanyþyklydygy
barada aÿdÿanlar bolþy ÿaly, onuñ Dah diÿen halkyñ adyndan ve baglylygy
bildirÿän -li goþulmasyndan emele gelendigini aÿdÿanlar-da bar. Däli
diÿen adyñ, tirebaþynyñ lakaby bilen baglanyþykly bolmagy-da mümkindir.
onuñ manysy Gaÿduvsyz, Edermen ve Batyr þeklinde berilÿär.
Sövdügim, gül özün PARA eÿlemiþ
Reþþþk ediban ÿa-aklaryñ ALINA,
Akmaga gül özün PARA eÿlemiþ
Inanyp dünÿäniñ mekr-u-ALINA.
Aþykdyr sen inçge BÝLE Seÿidi
Her jepany rahat BÝLE Seÿidi,
Gezermiþ diÿp ÿaman BÝLE Seÿidi
Meni aÿp edeniñ gelsin ALINA.
Seÿitnazar Seÿdi
(1760-1730/36)
Dr. Farzad
MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY |
|
|
|