| GAZARÇI-GAZA¥AKLI
Salyrlaryñ hatarynda Gazarçy diÿen urug ady duþ gelÿär. onuñ, Hazar
diÿen türki halkyñ adyndan ve -çy goþulmasyndan emele gelenligi öñe sürilÿär.
Türkmen dilinde -çy, -çi goþulmalarynyñ -ly, li ÿerine hem ulanylÿanlygyny
belläp geçmek gerek ve ol baglylygy a-ladÿar.
Hazarlar, Gunlaryñ (Hunlaryñ) ÿöriþlerinden soñra Gündogar Avrupada
döräp-türki dilli halk bolup, VII. asyryñ ortalarynda Hazar Kaganlygyny
döredÿärler. Bu dövlet, Volganyñ aþak akymlaryny, gaÿraky Kavkazyñ gündogar
bölegini, VII. asyrda Kyrymyñ köp bölegini, Azov de-zi ÿakalaryny þeÿle-de
gündogar Avrupanyñ Dnepre çenli ÿayÿlyp ÿatan giñ sähralaryny eÿeleÿär.
Olar, 735-nji yÿlda Araplardan ÿe-ilÿärler ve 895-nji yÿlda Gara De-ziñ
Hazaristana bagly ÿerini Peçenegler eÿeläp, bu ÿerlerdäki Majarlary Dunaÿa
(häzirki Majaristana) tarap kavÿarlar. X. asyryñ 60-nji yÿllarynda-da Orslar
Volga boÿundaki Hazarlary derbi-dagyn edÿärler. Netijede X. asyryñ aÿagynda
Hazar dövleti synÿar. onuñ ilaty-da Çuvaþlaryñ, tatarlaryñ ve Gara hem
Hazar deñizleriniñ boÿlarynda ÿaþaÿan türki ve türki däl halklaryñ arasyna
si-ip gidÿär.
Gazaÿakly diÿen türkmen tireleriniñ aslynda Salyrlara bagly etnik
tofarlardygyny bellemek gerek. XI. asyrdaky Selçuklar hereketi dövründe
Syrderÿa boÿlaryndan Ma-gyþlaga göçmän, Samarkant velaÿatyndaky Nurata
daglarynda galan türkmenlere Nurata Türkmenleri ÿa-da Gazaÿaklylar diÿÿärler,
çünki olaryñ aglabasy Salyrlardyr.
Stavropol ülkesindäki Ýgdirleriñ hatarynda-da Gazaÿakly diÿen tire
bar.
Tagmasyna görä Salyrlaryñ, Gazaÿaklylar diÿen ikinji adynyñ hem ÿörgünli
bolanlygyny bellemek gerek. Türki halklaryñ hemmesinde, þeÿle-de aglaba
türkmen dialektlerinde, TAGMA sözi TAMGA görnüþinde ÿazylyp ol, þu dillerden
Fars-Täjik ve Ors dillerine-de geçipdir. Bu söz iñ-än gadymy dövürlerde,
türk-mogol dilleriniñ Tungus-Mançur dilleri bilen özbaþdak diller hökmünde
aÿrylyþmadyk eÿÿamynda döreÿär, muny Tungus-Mançur dillerinde (ta) sözüniñ
(dag), Tamaga, Tamagan sözüniñ (Tagma) manylarynda peÿdalanylÿanlygy-da
tassyklaÿar. Tagma ve Daglamak, yssy demir bilen mallaryñ daglanmagy-tagmalanmagy
bilen baglanyþykly ÿüze çykÿar.
Dr. Farzad
MARJANI, Civil Engineer, Ph.D.
Ankara - TURKEY |
|
|
|