TÜRKMEN TÜRKÇESİ

VE

TÜRKMEN EDEBİYATI

ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR

Dünyasını değiştirenlere rahmet,

sağ olanlara uzun ömür dileyerek

bu eserimi beni yetiştiren bütün

hocalarıma ithaf ediyorum.

İÇİNDEKİLER

SÖZ BAŞI ......................................................................... 6

TÜRKMEN TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR..9

Türkmencede Yaygın Olan Bir Hece

Yutulması Olayı: "r"li Fiillerde Geniş

Zaman Ekinin Eriyip Kaybolması ................................... 11

Türkmen Türkçesinde Ünlüler ....................................... 30

Türkmen Türkçesinde Ünsüzler ..................................... 45

Türkmen Türkçesinde Ünlü Uyumları ............................ 55

Mahtumkulu’nun Şiirlerinde Çağatayca

ve Oğuzca Unsurlar …………………............................ 61

Arapça ve Farsçadan Türkmenceye Geçen

Kelimelerde Görülen Ses Değişmeleri ............................ 67

Ata Atacanov'un Şiirlerinde Geçen Şahıs

Adları İçinde "Mahtumkulu"nun Yeri ............................. 84

TÜRKMEN EDEBİYATI ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR.101

Türkmen Edebiyatı ...................................................... 103

Çağdaş Türkmen Şiiri .................................................. 127

Yirminci Yüzyıl Türkmen Halk Şairleri........................ 186

Yirminci Yüzyıl Türkmen Edebiyatı ............................. 193

KAYNAKÇA................................................................. 202

SÖZ BAŞI

Türkoloji, Türklerin çok eski zamanlardan beri ortaya koyduğu eserleri inceleyen bir bilim dalıdır. Bu sahada, günümüze kadar genellikle tarihî devirlere ait metinler ve bunların dil özellikleri üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Türkiye'de yapılan çalışmalar da aynı düzeydedir. Ancak Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Türkiye'deki araştırmaların yönü çağdaş Türk lehçelerine doğru kaymıştır. Bu konuda yapılan çalışmaları iki grupta değerlendirmek mümkündür. Bunlardan birisi, çağdaş Türk lehçesinden biriyle eser vermiş olan tanınmış bir şahsiyetin eserleri üzerinde yapılan üslûp çalışmaları; diğeri ise, iki veya daha fazla lehçenin değişik açılardan karşılaştırılmasıyla ortaya konulan çalışmalardır.

Bu araştırmaların kolay ve sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi için çağdaş Türk lehçelerinin dil özelliklerini ve edebî durumlarını ortaya koyan Türkiye Türkçesiyle yazılmış eserlere ihtiyaç vardır. Çağdaş lehçeler üzerinde çalışan ilk kuşak böyle bir imkandan faydalanamadığı gibi üzerinde çalışacağı lehçenin özelliklerini veya eseri üzerinde çalışacağı şahsiyetin yazdıklarını bulmada bile büyük sıkıntı çekmiştir.

İkinci kuşak bu konuda biraz daha şanslıdır. Karşılıklı olarak gelip gitme kolaylaşmış, lehçelerle ilgili kaynaklara ulaşabilme imkanları artmıştır. Bundan başka makaleler bazında da olsa Türk lehçeleriyle ilgili yazılar dergilerde sıkça görülmeye başlamıştır.

Gelecek kuşaklar daha şanslı görünmektedirler. Çünkü artık lehçelerle ilgili makalelerin yanı sıra kitaplar da yayımlanmaktadır.

Elinizdeki eser, yukarıda anılan zorlukları yaşamış birisi tarafından, karşılıklı lehçe çalışmaları yapmak isteyenlere ve özellikle Türkmence üzerinde araştırma yapmayı düşünenlere kolaylık sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. İki bölümden meydana gelen eserin ilk bölümünde Türkmen Türkçesinin dil özellikleriyle ilgili yazılara yer verilmiştir. İkinci bölümde ise, Türkmen edebiyatıyla ilgili yazılar bulunmaktadır. Kitaptaki makalelerin birçoğu daha önce değişik dergilerde yayımlanmıştır. Bunların bazılarında görülen eksiklikler düzeltilmiş, bunun dışında herhangi bir müdahalede bulunulmayıp makaleler yayımlandıkları şekilleriyle esere alınmışlardır. Birkaç makale ise, ilk defa bu eserde yayımlanmıştır. Makale sonlarında bulunan kaynaklar, daha faydalı ve derli toplu olur düşüncesiyle eserin sonuna alınmıştır.

Bu eserde birtakım kusurlar olabilir. Dikkatli ve samimi okuyucuların uyarısıyla bunların diğer baskılarda düzeltileceğini umuyorum.

Eserdeki birçok makaleyi yazmaya beni teşvik eden değerli hocam Prof. Dr. Ahmet B. Ercilasun'a, makaleleri kitap hâline getirmemde beni yüreklendiren Prof. Dr. Mustafa İsen'e ve Doç. Dr. Leylâ Karahan'a teşekkür borçluyum.

Gösterdiği yardımdan dolayı bölümümüz araştırma görevlilerinden Yakup Sarıkaya'ya ve eserin basımında emeği geçenlere de ayrıca teşekkür ederim.

Mehmet KARA

6 Nisan, 1998

MEHMET KARA

1960 Mersin (Gülnar) doğumludur. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi (1986). Ankara Üniversitesi Hukuk, Siyasal Bilgiler ve Ziraat fakültelerinde Türk dili okutmanlığı görevinde bulundu (1987-1993).

Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış bir eser üzerinde dil incelemesi yaparak yüksek lisansını tamamladı (1988).

Sovyetler Birliği'nin dağılmaya başladığı yıllarda hocası Prof. Dr. Ahmet B. Ercilasun'un açtığı çığırı izleyerek Türk lehçelerine karşı derin bir ilgi duydu. Onun rehberliğinde Türkmen şairi Ata Atacanov'un şiirleri üzerinde bilgisayar destekli bir stilistik çalışması yaparak doktor oldu (1996).

Türkmenistan'a giderek sahasıyla ilgili araştırmalarda bulundu ve uluslararası düzeyde toplantılara katıldı.

Yazdığı makaleleri, Türk Dili, Türk Yurdu, Türk Kültürü, Bilig, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi gibi dergilerde yayımladı.

Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı, Türk Dil Kurumu ve Millî Eğitim Bakanlığının ortaklaşa yürüttükleri "Ortak Türk Edebiyatlarını Yazma Komisyonu"nda; Türk Dil Kurumu ile Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansının birlikte yürüttükleri "Karşılaştırmalı Türk Lehçeleri Grameri Projesi"nde görev aldı.

Gazi Üniversitesiyle Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesinde misafir öğretim üyesi olarak Türk lehçeleri dersleri okuttu.

Yirmi Türk lehçesinin Kiril harfli metinlerini elektronik ortamda Lâtin'e çeviren bir yazılımın geliştirilmesine öncülük etti ve bu yazılıma "Gaspıralı Ver. 1.0" adını verdi.

Yaptığı çalışmaların bir ürünü olarak Who is Who in Turkey? (Türkiye'de Kim Kimdir?) adlı biyografi ansiklopedisinde hayatı ve eserlerine yer verildi.

06.06.2002 tarihinde "Çağdaş Türk Lehçeleri Doçenti" unvanını aldı.

Şu anda Kırıkkale Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde öğretim üyesi olan Kara, evli ve üç çocuk babasıdır.

ESERLERİ:

İnceleme ve Araştırmaları: Nerede Hata Yaptık? -Zeki Karakaya ve Ahmet Efe ile birlikte- (1991), Türkçenin Uluslararası Şiir Şöleni-Türk Dünyası Şiir Güldestesi -Metinler/Bildiriler/Seçmeler -Yayına hazırlayan- (1993), Ata Atacanov’un Şiirleri I-II - Giriş-Metin-Aktarma-İnceleme-Gramer Dizini- (1997), Türkmen Türkçesi ve Türkmen Edebiyatı Üzerine Araştırmalar (1998), Türkmence - Giriş-Gramer-Metinler-Sözlük (2001).

Şiir Kitapları: Gün Doğmak Üzere (1990), Denizi Mavileştiren Uyku (1992), Gündüz Tükenmeden (2000).

Tercümeleri: Japanese Tales -Japon Masalları- (2000).

İletişim: mehkara@yahoo.com

KİTAP İSTEME ADRESİ:

Akçağ Basım Yayım Pazarlama AŞ.

Tuna Cad. 8 / 1 06420 Kızılay / ANKARA

Telefon:   0312 – 432 17 98 – 433 86 51 – 312 13 94

Faks : 0312 – 432 28 52 - 310 57 09